Wtyczka do mózgu. Ilu ludzi naprawdę ją ma i co nią robi
Liczbę tę ktoś policzył. W przeglądzie ogłoszonym we wrześniu 2024 roku w czasopiśmie „Nature Reviews Bioengineering” zebrano wszystkie badania kliniczne z wszczepianym interfejsem mózg–komputer, jakie na świecie prowadzono od pierwszej operacji tego rodzaju do końca 2023 roku: dwadzieścia jeden ośrodków naukowych i sześćdziesiąt siedem osób, które taki wszczep otrzymały. Sześćdziesiąt siedem osób – mniej niż trzy klasy.
Ile jest ich dziś, dokładnie nie wiadomo, bo nikt nie prowadzi rejestru. W czerwcu 2026 roku „MIT Technology Review” zapytał o to badaczkę zajmującą się tą dziedziną od kilkunastu lat i usłyszał: „Szacowałabym, że około stu pięćdziesięciu”. Sto pięćdziesiąt osób w skali całej planety. Tylu uczniów ma niewielka szkoła podstawowa.
To nie jest artykuł o tym, że implanty mózgowe są bujdą. Przeciwnie: w ostatnich trzech latach zmierzono w tej dziedzinie rzeczy, które jeszcze niedawno były domeną powieści. Jest to artykuł o czymś innym – o tym, co dokładnie zmierzono, kto to zmierzył, i czego z tych pomiarów nie wynika. Bo między „dwoje sparaliżowanych ludzi pisze dwadzieścia dwa słowa na minutę samą myślą” a „maszyna czyta w myślach” jest odległość, którą da się wyrazić liczbą. Do tej liczby dojdziemy na końcu.
Kto ma implant i skąd to wiadomo
Zacznijmy od spisu, bo on sam w sobie wiele mówi. Nie chodzi tylko o to, ile osób ma implant w każdym z programów – chodzi o to, skąd tę liczbę znamy.
Najdłużej działający program nazywa się BrainGate i prowadzą go wspólnie amerykańskie uniwersytety i szpitale. W styczniu 2023 roku ogłosił w czasopiśmie „Neurology” zestawienie bezpieczeństwa obejmujące czternaście osób z wszczepionym urządzeniem w latach 2004–2021. To jest publikacja recenzowana: zanim się ukazała, czytali ją niezależni specjaliści, a dane da się sprawdzić.
Firma Synchron wszczepiła czworgu ludziom urządzenie o szesnastu elektrodach, wprowadzane nie przez otwór w czaszce, lecz przez żyłę szyjną; wyniki ogłoszono w 2023 roku w „JAMA Neurology” – znowu czasopismo recenzowane. Kolejnym sześciorgu wszczepiła je w badaniu, którego wyniki podała we wrześniu 2024 roku komunikatem prasowym i wystąpieniem na zjeździe neurochirurgów. W żadnym czasopiśmie ich do dziś nie ma.
Firma Neuralink, ta najgłośniejsza (od Elona Maska), podała w styczniu 2026 roku, za pośrednictwem agencji Reutera, że ma dwadzieścia jeden osób zapisanych do badań na całym świecie. Liczba dwadzieścia jeden pada w tym artykule drugi raz i za każdym razem znaczy co innego: przed chwilą były to ośrodki naukowe w przeglądzie, tu są to osoby w badaniach jednej firmy. Warto też przeczytać to zdanie dokładnie: „zapisanych”, a nie „z wszczepionym urządzeniem”, i „w styczniu”, a nie „dziś”. Nowszej liczby z wiarygodnego źródła nie znalazłem.
I rzecz najważniejsza w tym spisie. Piątego października 2025 roku agencja Bloomberga podała, że Neuralink złożył do „The New England Journal of Medicine” – jednego z najpoważniejszych czasopism medycznych świata – pierwszą pracę z danymi trojga swoich pacjentów. W chwili, gdy piszę te słowa, jedenaście miesięcy później, praca ta nie została ogłoszona. Nie ukazała się też żadna inna recenzowana publikacja opisująca kliniczne wyniki tej firmy. Wszystko, co o tych dwudziestu jeden osobach wiadomo, pochodzi od Neuralinku.
Do spisu dochodzą jeszcze dwa wpisy z 2026 roku. Siedemnastego czerwca szpital uniwersytecki w Michigan ogłosił pierwsze na świecie trwałe wszczepienie bezprzewodowego urządzenia firmy Paradromics, mającego czterysta dwadzieścia jeden elektrod. Jedna osoba, obserwacja zaplanowana na sześć lat. A w marcu 2026 roku chiński urząd rejestracji wyrobów medycznych dopuścił do obrotu handlowego implant o nazwie NEO – i było to pierwsze na świecie dopuszczenie wszczepianego interfejsu mózg–komputer do użytku poza badaniem klinicznym.
Dwadzieścia dwa słowa na minutę
Teraz to, co tych sto pięćdziesiąt osób robi za pomocą implantów – i tu trzeba oddać sprawiedliwość, bo wynik z marca 2026 roku jest znakomity.
Szesnastego marca 2026 roku zespół BrainGate ogłosił w „Nature Neuroscience” pracę przywróceniu szybkiego pisania na klawiaturze dwiema rękami. Dwoje uczestników – jedna osoba ze stwardnieniem zanikowym bocznym, druga po urazie rdzenia kręgowego – pisało tekst, próbując poruszać palcami. Palce się nie poruszały; ruszała się tylko kora ruchowa, a sześć matryc po sześćdziesiąt cztery elektrody, czyli trzysta osiemdziesiąt cztery elektrody razem, odczytywało zamiar. Wynik: sto dziesięć znaków na minutę, czyli dwadzieścia dwa słowa na minutę, przy błędzie na poziomie jednego i sześciu dziesiątych procenta. Do ustawienia układu wystarczyło trzydzieści zdań wzorcowych.
Dwadzieścia dwa słowa na minutę to mniej więcej jedna trzecia tempa wprawnej maszynistki i jedna siódma tempa swobodnej rozmowy. Ale porównanie z maszynistką jest nie na miejscu. Właściwe porównanie brzmi tak: osoba, która nie może poruszyć palcem, porozumiewa się dziś najczęściej za pomocą śledzenia wzroku albo tablicy z literami wskazywanymi przez opiekuna, i schodzi wtedy do kilku słów na minutę – przy dobrym dniu, dobrym oświetleniu i cierpliwym rozmówcy. Dwadzieścia dwa słowa na minutę przy błędzie jednego i sześciu dziesiątych procenta to dla takiej osoby zmiana kategorii, a nie stopnia.
Tylko że – i tu zaczyna się właściwy temat tego artykułu – ta sama technika, w tym samym roku, w tych samych laboratoriach, daje wynik blisko trzydziestokrotnie gorszy, gdy postawić jej odrobinę inne zadanie.
Dlaczego mowa jest trudniejsza od pisania
Jeśli implant potrafi odczytać z kory ruchowej zamiar poruszenia palcem, powinien tak samo odczytać zamiar poruszenia językiem i wargami – a wtedy zamiast pisać, mógłby mówić. Mówienie jest przecież szybsze i naturalniejsze. Próbowano tego i wyniki są pouczające.
W 2023 roku w „Nature” ogłoszono układ, który odczytywał próbę mówienia z prędkością sześćdziesięciu dwóch słów na minutę. Przy słowniku ograniczonym do pięćdziesięciu słów mylił się w dziewięciu na sto wyrazach. Przy słowniku stu dwudziestu pięciu tysięcy słów – w niecałych dwudziestu czterech na sto. Rok później w „The New England Journal of Medicine” opisano układ, który przez dwieście czterdzieści osiem godzin rzeczywistego używania utrzymał poprawność dziewięćdziesięciu siedmiu i pół procenta, przy czym uczestnik przed wszczepieniem był rozumiany przez ludzi z trudem.
A w czerwcu 2025 roku, także w „Nature”, ogłoszono rzecz najbardziej widowiskową: układ, który zamienia sygnał z dwustu pięćdziesięciu sześciu elektrod bezpośrednio w głos, w dziesięć milisekund. Nie w napisy – w dźwięk, słyszalny natychmiast, tak że uczestnik słyszy siebie i może zmienić intonację w trakcie zdania. Ludzie, którym odtworzono nagrania tego głosu i poproszono o spisanie, co słyszą, mylili się mniej więcej co drugi raz: mediana błędu wyniosła czterdzieści trzy i sześć dziesiątych procenta wyrazów.
Czterdzieści trzy procent błędu wobec jednego i sześciu dziesiątych – cztery wyniki zestawiono obok, na rysunku 2. Ta sama dziedzina, ten sam rok, podobna liczba elektrod. Skąd taka różnica?
Odpowiedź jest techniczna i tłumaczy bardzo wiele doniesień z tej dziedziny. Układ piszący nie musi podawać wyniku od razu. Może poczekać do końca zdania, a potem oddać swoje przypuszczenia modelowi języka – temu samemu rodzajowi programu, który w telefonie poprawia literówki. Model języka nie słyszy mózgu i nic o nim nie wie. Za to wie, że po słowach „poproszę o szklankę” dużo prawdopodobniejsze jest słowo „wody” niż „body”, choć z kory ruchowej oba wyszły prawie tak samo. Wie też, że ciągu liter „wdoy” w polszczyźnie nie ma. Dziesiątki drobnych pomyłek odczytu zostają w ten sposób sprzątnięte, zanim ktokolwiek je zobaczy. Błąd jednego i sześciu dziesiątych procenta jest wynikiem wspólnym dwóch rzeczy: odczytu z mózgu i poprawiania po fakcie.
Układ mówiący natychmiast nie ma ani jednej z tych dwóch możliwości. Po pierwsze, nie ma czasu: ma dziesięć milisekund, a zdanie jeszcze się nie skończyło, więc nie ma kontekstu, na którym mógłby się oprzeć. Po drugie – i to jest ważniejsze – on nie produkuje słów, tylko dźwięk. Nie da się sprawdzić w słowniku fali dźwiękowej. Wszystko, co dekoder odczytał z mózgu niedokładnie, idzie prosto do głośnika i zostaje tam, gdzie jest.
Stąd wniosek ogólny, który warto zapamiętać przy czytaniu każdej wiadomości o implantach: im krótsze opóźnienie, tym mniej można poprawić, a im więcej się poprawia, tym mniej wiadomo o tym, co naprawdę odczytano z mózgu. Nie da się mieć obu rzeczy naraz i nikt jeszcze nie pokazał, że się da. Kiedy następnym razem przeczytacie, że implant „odczytuje mowę z dokładnością dziewięćdziesięciu kilku procent”, warto spytać, na jak dużym słowniku to zmierzono.
Dziura w skórze, czyli dlaczego przewód jest trudniejszy od odczytu
Teraz przechodzimy do sprawy, która w doniesieniach prasowych nie pojawia się prawie nigdy, a jest – według wszystkiego, co dotąd zmierzono – głównym problemem technicznym tej dziedziny. Nie chodzi o odczyt sygnału. Chodzi o kabel.
Klasyczny układ wygląda tak (rysunek 3). W korze mózgowej tkwi matryca elektrod: kwadracik cztery na cztery milimetry, z którego sterczy do dołu sto igieł długości półtora milimetra. Matryce bywają różne – nowsze mają po sześćdziesiąt cztery elektrody, za to wszczepia się ich po kilka naraz i właśnie sześć takich matryc dało opisany wyżej wynik pisania. Od matrycy biegnie wiązka cieniutkich przewodów pod skórą czaszki do metalowej podstawki przykręconej do kości i wystającej ponad skórę. Do tej podstawki podłącza się na czas pracy gruby kabel prowadzący do wzmacniaczy i komputera.
Zestawienie bezpieczeństwa BrainGate z 2023 roku obejmuje 12 203 dni pracy urządzenia u czternastu osób. W tym czasie odnotowano sześćdziesiąt osiem zdarzeń niepożądanych związanych z urządzeniem, w tym sześć poważnych. Zero zakażeń wewnątrzczaszkowych. Zero urządzeń usuniętych z powodów bezpieczeństwa. Zero zgonów z winy urządzenia. A zdarzenie najczęstsze? Podrażnienie skóry wokół podstawki.
Przeczytajmy to jeszcze raz, bo jest to jeden z ciekawszych wyników w całej medycynie ostatnich lat. Sto igieł wbitych w korę mózgową na siedemnaście lat nie wywołało ani jednego zakażenia wewnątrz czaszki. Mózg zniósł obecność ciała obcego lepiej niż skóra zniosła dziurę.
Powodów jest kilka i żaden nie jest kwestią elektroniki.
Pierwszy: skóra nie zrasta się z metalem. Nigdy. Rana wokół podstawki pozostaje raną przez cały czas trwania wszczepu, a bakterie, których na skórze zawsze są miliony, mają wzdłuż powierzchni złącza stałą drogę do wnętrza. Wszystkie inne wszczepy, jakie stosuje medycyna – rozrusznik serca, endoproteza biodra, pompa insulinowa – są w całości pod skórą właśnie po to, żeby tej drogi nie było.
Drugi: mózg nie jest przykręcony do czaszki. Pływa w płynie mózgowo-rdzeniowym i przy każdym uderzeniu serca oraz przy każdym oddechu przesuwa się względem kości o ułamek milimetra. Matryca tkwi w mózgu i przesuwa się razem z nim. Podstawka jest przykręcona do kości i nie rusza się wcale. Wiązka przewodów między nimi jest więc zginana z każdym uderzeniem serca – a serce uderza około stu tysięcy razy na dobę, czyli trzydzieści sześć i pół miliona razy do roku. To jest próba zmęczeniowa, której nie sposób przerwać i która trwa tak długo jak wszczep.
Trzeci: złącze wystaje, a wszystko, co wystaje, jest dźwignią. Zahaczenie podstawki o zagłówek wózka albo o poduszkę przenosi siłę przez kość na elektrody tkwiące w tkance.
Czwarty jest najbardziej przyziemny i on właśnie decyduje o tym, że implanty wciąż są w laboratoriach. Z otwartą podstawką na głowie nie można się normalnie umyć. Ranę trzeba codziennie pielęgnować. A żeby czegokolwiek użyć, ktoś musi przyjść i podłączyć kabel. Implant, który wymaga technika, nie jest urządzeniem do życia – jest stanowiskiem badawczym.
Bezprzewodowo, czyli zamiana jednego kłopotu na trzy inne
Dlatego wszystkie nowe konstrukcje – Synchron, Neuralink, Paradromics, chiński NEO – nie mają przezskórnego złącza. Wszystko siedzi pod skórą, a sygnał i zasilanie przechodzą przez nią bezprzewodowo. Problem rany znika. Pojawiają się za to trzy nowe problemy i warto wiedzieć, dlaczego są trudne.
Pierwszy to ciepło. Elektronika pod skórą zużywa energię, a każda zużyta energia zamienia się ostatecznie w ciepło. Tkanki nerwowej nie wolno ogrzać o więcej niż mniej więcej jeden stopień – taką granicę przyjmuje się zwyczajowo w przepisach dla wszczepów. Cały budżet mocy układu jest więc wyznaczony nie przez baterię, tylko przez to, ile ciepła zniesie mózg.
Drugi to pasmo. Trzysta osiemdziesiąt cztery elektrody, próbkowane – przyjmijmy wartości typowe dla takich matryc – trzydzieści tysięcy razy na sekundę, po szesnaście bitów na próbkę, dają sto osiemdziesiąt cztery megabity na sekundę. Wysłanie takiego strumienia radiem przez czaszkę, przy budżecie mocy wyznaczonym przez dopuszczalne ogrzanie, jest niewykonalne. Trzeba więc dane zmniejszyć na miejscu: układ w środku musi sam rozpoznać, że neuron wysłał impuls, i wysłać na zewnątrz samą informację „elektroda numer sto siedem, teraz” zamiast całego przebiegu. Dopiero to mieści się w paśmie. Ale znaczy też, że część pierwotnego sygnału przepada bezpowrotnie – i że o tym, co jest impulsem, a co szumem, rozstrzyga układ zamknięty pod skórą, do którego nikt już nie zajrzy.
I to jest trzeci kłopot: zamknięte urządzenie jest niedostępne. Najlepiej pokazuje to przypadek pierwszego pacjenta Neuralinku. Firma ogłosiła w maju 2024 roku, że część nitek z elektrodami wysunęła się z mózgu w ciągu pierwszych tygodni po operacji. Jaka część – tego w komunikacie nie było; liczbę osiemdziesięciu pięciu procent podał sam pacjent w wywiadzie prasowym. Naprawa polegała na przerobieniu programu tak, żeby korzystał z tych elektrod, które jeszcze coś odbierały. Nie na powtórnej operacji, bo powtórna operacja mózgu to nie jest zabieg, który robi się dla poprawienia parametru.
Chińczycy poszli w przeciwną stronę i ich wybór dobrze pokazuje, jak wygląda tu wymiana coś za coś. Implant NEO ma osiem elektrod i nie wbija się w mózg wcale – leży na oponie twardej, czyli na błonie okrywającej mózg od zewnątrz. Nie ma baterii: zasilanie i odczyt idą przez skórę indukcyjnie, tak jak w ładowarce bezprzewodowej do telefonu. Nic nie przechodzi przez skórę i nic nie kłuje tkanki nerwowej. Cena jest oczywista i została zapłacona świadomie: osiem elektrod na oponie odbiera sygnał nieporównanie słabszy i grubszy niż trzysta osiemdziesiąt cztery igły w korze. Wystarcza go na sterowanie chwytem dłoni – i dokładnie na to urządzenie dopuszczono, u osób po urazie rdzenia, którym w ręce została szczątkowa sprawność. Nie wystarczy na dwadzieścia dwa słowa na minutę. Mniej informacji za mniejsze ryzyko – i to jest, jak dotąd, jedyny taki układ dopuszczony gdziekolwiek na świecie do sprzedaży.
Co się dzieje z elektrodami po latach
Obiegowa opowieść o implantach mówi, że elektrody zarastają: organizm otacza je tkanką bliznowatą, sygnał słabnie i po roku albo dwóch wszczep milknie. Największa jak dotąd analiza danych z tej dziedziny pokazuje coś innego i ciekawszego.
W lipcu 2025 roku zespół BrainGate udostępnił opracowanie obejmujące dwadzieścia matryc wszczepionych czternaściorgu pierwszym uczestnikom programu i 2319 sesji pomiarowych zebranych przez dwadzieścia lat. Uwaga metodyczna, którą trzeba podać od razu: jest to praca udostępniona przed recenzją, w serwisie medRxiv, i do dziś nie ukazała się w czasopiśmie recenzowanym. Traktujmy ją więc jako wynik wstępny, a nie ustalony.
Z tym zastrzeżeniem – dane są takie. Przeciętnie w całym zbiorze pomiarów impulsy pojedynczych neuronów rejestrowało trzydzieści pięć i sześć dziesiątych procenta elektrod. Przez cały czas obserwacji – średnio dwa i osiem dziesiątych roku, a u niektórych uczestników siedem i sześć dziesiątych – wartość ta zmalała siedem procent.
Te dwie liczby razem mówią coś zaskakującego. Nie jest tak, że elektrody działają, a potem zarastają. Jest tak, że dwie trzecie elektrod nie słyszy pojedynczego neuronu od samego początku – i że te, które słyszą, słyszą go przez lata. Powód pierwszej z tych rzeczy nie ma nic wspólnego z blizną: igła długości półtora milimetra albo trafia dostatecznie blisko ciała komórki, żeby wyłowić jej impuls, albo nie trafia. Kora mózgowa nie jest równomiernie wypełniona neuronami, które da się podsłuchać, a igły są rozstawione tam, gdzie pozwala geometria matrycy, a nie tam, gdzie akurat leżą komórki.
Skąd zatem obiegowa opowieść o zarastaniu? Stąd, że wcześniejsze analizy, używające innej definicji elektrody działającej, podawały krótsze czasy życia matryc – rzędu dwóch lat. Nie jest to sprzeczność, tylko różnica w tym, co się liczy. Po dwudziestu latach klinicznego stosowania tej techniki nadal nie ma zgody co do tego, kiedy właściwie uznać matrycę za zepsutą. Jeżeli kiedyś zobaczycie dwie bardzo różne liczby opisujące trwałość implantu, najprawdopodobniej jest to właśnie to.
W tym samym opracowaniu jest jeszcze jedno zdanie i ono ma dalekosiężne skutki. Jakość odczytu rośnie wraz z liczbą elektrod logarytmicznie. Znaczy to, że podwojenie liczby elektrod nie podwaja jakości, tylko dodaje pewien stały krok. Żeby zyskać taki sam krok jeszcze raz, trzeba podwoić znowu. Dziewięćdziesiąt sześć elektrod, potem sto dziewięćdziesiąt dwie, potem trzysta osiemdziesiąt cztery – dopiero takie podwojenia dokładają za każdym razem mniej więcej tyle samo, a każde kosztuje więcej od poprzedniego. Skok z trzystu osiemdziesięciu czterech do czterystu dwudziestu jeden elektrod, choć wymagał zupełnie nowej konstrukcji, z tego punktu widzenia jest drobny. Droga w górę jest otwarta, tylko robi się coraz bardziej stroma.
Trzysta osiemdziesiąt cztery wobec szesnastu miliardów
I tu dochodzimy do liczby, którą zapowiedziałem na początku – tej, która oddziela dzisiejsze osiągnięcia od czytania w myślach.
W ludzkiej korze mózgowej jest 16,34 miliarda neuronów. Liczba ta nie jest szacunkiem z sufitu: policzono ją w 2009 roku metodą polegającą na rozpuszczeniu tkanki mózgowej i zliczeniu jąder komórkowych w zawiesinie, z niepewnością plus minus 2,17 miliarda.
Układ, który dał opisany wyżej wynik pisania, ma trzysta osiemdziesiąt cztery elektrody; najnowsza wszczepiona konstrukcja – czterysta dwadzieścia jeden. Weźmy tę pierwszą liczbę.
Wychodzi jedna elektroda na czterdzieści dwa i pół miliona neuronów. A skoro impulsy pojedynczych neuronów rejestruje tylko trzydzieści pięć i sześć dziesiątych procenta elektrod, rachunek robi się jeszcze ostrzejszy: jedna elektroda odbierająca na sto dwadzieścia milionów komórek kory.
Jak szybko to rośnie? W 2011 roku w „Nature Neuroscience” ukazała się praca, w której zebrano dane o wszystkich badaniach rejestrujących aktywność neuronów od lat pięćdziesiątych. Okazało się, że liczba neuronów rejestrowanych jednocześnie rośnie wykładniczo i podwaja się co mniej więcej siedem lat. Prawidłowość tę opisano w 2011 roku na danych sięgających lat pięćdziesiątych; czy trzyma się do dziś, nikt na nowo nie sprawdzał.
Zróbmy z tego rachunek, zastrzegając wyraźnie, że nie jest to prognoza, tylko sposób pokazania odległości. Od trzystu osiemdziesięciu czterech do szesnastu miliardów trzeba podwoić dwadzieścia pięć i jedną trzecią raza. To jest ta liczba, którą zapowiedziałem na początku: dwadzieścia pięć podwojeń dzieli dzisiejszy najlepszy odczyt od odczytu całej kory. Po siedem lat na podwojenie daje to sto siedemdziesiąt siedem lat. Gdyby tempo się utrzymało – a nic nie każe zakładać, że się utrzyma, bo ani nie musi zwolnić, ani nie musi przyspieszyć – pełny odczyt kory wypadałby gdzieś na początku dwudziestego trzeciego wieku.
Ale nawet ten rachunek jest zbyt łaskawy dla wizji czytania w myślach, i to z dwóch powodów, z których drugi jest mocniejszy.
Powód pierwszy znamy już z poprzedniego podrozdziału: dwudziestu pięciu podwojeniom nie odpowiada wzrost jakości dwudziestopięciokrotny, tylko dwadzieścia pięć razy ten sam niewielki krok.
Powód drugi jest zasadniczy. Implant nie czyta myśli. Implant czyta zamiar ruchu. Wszystkie opisane wyżej układy mowy odczytują próbę mówienia – człowiek stara się wypowiedzieć zdanie, kora ruchowa wysyła polecenia do mięśni języka, warg i krtani, mięśnie ich nie wykonują, a elektrody, wbite właśnie w korę ruchową, przechwytują polecenie po drodze. Samo pomyślenie słowa, bez próby jego wypowiedzenia, takiego sygnału nie daje. Dlatego układ, który pisze dwadzieścia dwa słowa na minutę, jest osiągnięciem ogromnym i zarazem czymś zupełnie innym niż czytanie w myślach: on odczytuje ruch, którego mięśnie już nie wykonują.
A gdzie w mózgu zapisane jest wspomnienie i w jakiej postaci – tego nikt nie wie. Przeszkodą nie jest więc liczba elektrod. Przeszkodą jest to, że nie wiadomo, czego szukać ani gdzie. Dołożenie elektrod nie pomaga w szukaniu rzeczy, której się nie umie opisać.
Kiedy mgła opadnie
Rzecz w tej rubryce nie polega na zgadywaniu, kiedy coś nastąpi, tylko na wskazaniu, co trzeba zobaczyć, żeby wiedzieć, że nastąpiło. Tu są cztery takie rzeczy i wszystkie da się sprawdzić samemu.
Po pierwsze: recenzowana praca z danymi pacjentów największych programów firmowych. Neuralink złożył taką pracę w październiku 2025 roku i od tamtej pory się nie ukazała. Synchron ogłosił wyniki sześciorga pacjentów komunikatem prasowym we wrześniu 2024 roku i do czasopisma ich nie wniósł. Dzień, w którym te dane przejdą recenzję, będzie w tej dziedzinie ważniejszy niż niejedna zapowiedź.
Po drugie: implant używany w domu, bez technika, przez miesiące, z podanym czasem używania. Pierwszy krok w tę stronę już jest – dwieście czterdzieści osiem godzin rzeczywistego użytkowania z pracy ogłoszonej w 2024 roku. Trzeba szukać liczb tego właśnie rodzaju: godzin i miesięcy, a nie pojedynczych pokazów.
Po trzecie: układ całkowicie bezprzewodowy, bez złącza przechodzącego przez skórę, w grupie liczonej w dziesiątkach osób, z jawnym zestawieniem zdarzeń niepożądanych – takim, jakie BrainGate ogłosił po siedemnastu latach. Dziś takiego zestawienia dla żadnej z nowych konstrukcji nie ma, bo są za młode.
Po czwarte: ktoś, kto za to zapłaci. Chińskie dopuszczenie z marca 2026 roku jest pierwszym przypadkiem, w którym implant mózgowy przestał być badaniem, a stał się wyrobem do kupienia. Co z tego wyniknie – ilu ludzi go dostanie, jak długo posłuży, ile zdarzeń niepożądanych się zbierze – będzie wiadomo za kilka lat i to będzie pierwszy taki materiał w historii tej dziedziny.
Tymczasem zaś warto pamiętać liczbę, od której zaczęliśmy. Sto pięćdziesiąt osób na całym świecie, i to nie z rejestru, tylko z szacunku. Za dziesięć lat może ich być tyle samo albo tysiąc razy więcej i nic w dzisiejszych danych nie rozstrzyga, która z tych możliwości jest bliższa prawdy. Wiadomo natomiast, na co patrzeć, żeby się w porę zorientować.
I wiadomo jeszcze jedno, o czym w tym wyliczaniu zastrzeżeń nie należy zapomnieć. Dla dwojga ludzi, którzy nie mogą poruszyć palcem, sto dziesięć znaków na minutę nie jest ani szacunkiem, ani zapowiedzią, ani prognozą. Jest pomiarem – ogłoszonym, zrecenzowanym i powtarzalnym. W tej dziedzinie to towar najrzadszy ze wszystkich.
Doniesienia o interfejsach mózg–komputer bywają ścisłe i bywają rozdmuchane, a odróżnić jedne od drugich da się czterema pytaniami.
Ilu ludzi i co to znaczy? „Dwudziestu jeden pacjentów” może znaczyć: zapisanych do badania, po operacji, albo używających urządzenia dziś. Osobna sprawa to zabiegi, w których elektrody leżą na mózgu przez godzinę w trakcie innej operacji i są zaraz usuwane – to bywa liczone razem z wszczepieniami trwałymi, choć jest czymś zupełnie innym.
Kto to ogłosił i gdzie? Czasopismo recenzowane znaczy, że przed ogłoszeniem czytali to niezależni specjaliści i mogli zażądać poprawek. Komunikat prasowy firmy znaczy, że nie czytał nikt z zewnątrz. Obie rzeczy bywają prawdziwe, ale tylko pierwszą ktoś sprawdzał.
Na czym mierzono błąd? Ten sam układ mylił się w dziewięciu słowach na sto przy słowniku pięćdziesięciu słów i w niecałych dwudziestu czterech na sto przy słowniku stu dwudziestu pięciu tysięcy. Jedno urządzenie, jeden pomiar, dwie liczby. Wielkość słownika jest w pracach naukowych podawana zawsze, w nagłówkach prawie nigdy.
Ile trwało czekanie na wynik? Układ, który czeka do końca zdania, może swoje przypuszczenia poprawić modelem języka. Układ, który odzywa się po dziesięciu milisekundach, nie może. Dlatego ten pierwszy myli się rzadziej – i dlatego mniej z tej dokładności pochodzi z samego mózgu.
I pytanie piąte, zapasowe: czy mowa o odczycie zamiaru ruchu, czy o odczycie myśli? Wszystkie dzisiejsze implanty robią to pierwsze. Drugiego nie robi żaden i nie wynika to z liczby elektrod.
WM
