Więcej czasu przed ekranem a sprawniejszy umysł? Wyniki ośmioletniego badania w Finlandii

Zespół naukowców z Uniwersytetu w Jyväskylä oraz Uniwersytetu Wschodniej Finlandii, pod kierownictwem Petriego Jalanko, opublikował na łamach czasopisma „Pediatric Exercise Science” wyniki ośmioletniego badania kohortowego dotyczącego wpływu stylu życia na rozwój mózgu. Projekt o nazwie PANIC (Physical Activity and Nutrition in Children), rozpoczęty w 2007 roku w Kuopio, objął analizę losów 260 osób – 136 chłopców i 124 dziewcząt. Badacze monitorowali ich aktywność od wczesnego dzieciństwa (6–9 lat) aż po wiek nastoletni (15–17 lat). Głównym celem analizy było ustalenie związku między skumulowanym czasem spędzanym przed ekranami a sprawnością procesów poznawczych w okresie dojrzewania.

Wyniki analizy prospektywnej podważają powszechne przekonanie o wyłącznie szkodliwym wpływie urządzeń cyfrowych na rozwój intelektualny. Uczestnicy, którzy w ciągu ośmiu lat deklarowali wyższy czas ekranowy, uzyskiwali w wieku 16 lat istotnie lepsze wyniki w testach neuropsychologicznych. Badanie wykazało korelację między częstym korzystaniem z urządzeń a krótszym czasem reakcji w zadaniach wymagających zaangażowania pamięci roboczej oraz wyższą dokładnością w testach poznawczych. Ogólny wynik sprawności umysłowej (composite cognition score) był u tych osób statystycznie wyższy, nawet po uwzględnieniu czynników takich jak wykształcenie rodziców czy wcześniejsze predyspozycje intelektualne mierzone na początku badania.

Do oceny sprawności mózgu wykorzystano komputerową baterię testów CogState, mierzącą parametry takie jak szybkość psychomotoryczna, uwaga oraz pamięć robocza w zadaniach typu „one-back” i „two-back”. Zadania te polegają na stałym monitorowaniu ciągu bodźców i wskazywaniu, czy obecny element jest identyczny z tym wyświetlonym jeden lub dwa kroki wcześniej. Równolegle naukowcy mierzyli aktywność fizyczną badanych za pomocą urządzeń Actiheart, łączących pomiar tętna z akcelerometrią. Co istotne, obiektywne pomiary aktywności ruchowej nie wykazały tak silnych powiązań z funkcjami poznawczymi jak czas spędzony przed ekranem. Odnotowano jednak różnice międzypłciowe: u dziewcząt lepsza pamięć robocza wiązała się z większą ilością lekkiej aktywności fizycznej, natomiast u chłopców z udziałem w zorganizowanych treningach sportowych.

Badacze wskazują, że kluczowym czynnikiem może być charakter aktywności podejmowanej przed ekranem, a nie sama jej długość. Czas ekranowy sprzyjający rozwojowi poznawczemu to prawdopodobnie ten wymagający aktywnego myślenia, rozwiązywania problemów, kreatywności i nauki, a nie tylko pasywnej konsumpcji treści. Choć badanie ma charakter obserwacyjny i nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego, sugeruje ono konieczność zmiany podejścia do edukacji cyfrowej. Zamiast bezwzględnego ograniczania dostępu do technologii, autorzy publikacji zalecają dążenie do równowagi między aktywnością fizyczną a pożytecznym wykorzystaniem urządzeń elektronicznych, które stymulują procesy przetwarzania informacji. Kolejnym etapem prac fińskiego zespołu mają być badania interwencyjne, które pomogą precyzyjnie określić, jakie typy interakcji z ekranem najlepiej wspierają rozwój młodych ludzi.