Szerokokątne oko NASA: Teleskop Nancy Grace Roman rozpoczyna misję
Obserwacje głębokiego kosmosu w zakresie podczerwieni opierały się dotąd głównie na precyzyjnych, lecz wąskokątnych instrumentach, takich jak Kosmiczny Teleskop Hubble’a czy Jamesa Webba. Choć urządzenia te dostarczają obrazów o wysokiej rozdzielczości, ich ograniczone pole widzenia zmusza astronomów do wielokrotnego składania mozaik, co sprawia, że mapowanie dużych obszarów nieba jest procesem czasochłonnym i logistycznie trudnym. Badanie wielkoskalowych struktur Wszechświata, w tym wpływu ciemnej materii i ciemnej energii na ewolucję galaktyk, wymagało narzędzia łączącego wysoką czułość z możliwością błyskawicznego przeglądu ogromnych połaci nieboskłonu.
30 sierpnia 2026 roku o godzinie 11:26 UTC rakieta SpaceX Falcon Heavy wyniosła z kompleksu Launch Complex 39A w Kennedy Space Center teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman (RST). Urządzenie o masie 9200 kg, którego koszt budowy i operacji oszacowano na 4,3 miliarda dolarów, zmierza obecnie do punktu Lagrange’a L2, położonego 1,5 miliona kilometrów od Ziemi. Choć Nancy Grace Roman posiada lustro główne o średnicy 2,4 metra – identyczne pod względem rozmiaru jak w teleskopie Hubble’a – jego główny instrument Wide Field Instrument (WFI) oferuje pole widzenia wynoszące 0,28 stopnia kwadratowego. Jest to wartość 100-krotnie większa niż w przypadku kamer podczerwonych Hubble’a, co pozwala nowemu teleskopowi na wykonywanie przeglądów nieba nawet 1000 razy szybciej przy zachowaniu tej samej rozdzielczości kątowej. Sercem instrumentu jest 300-megapikselowa kamera składająca się z 18 detektorów HgCdTe, pracująca w zakresie fal od 0,48 do 2,3 mikrometra. Dodatkowo teleskop wyposażono w Coronagraph Instrument (CGI) opracowany przez Jet Propulsion Laboratory, który dzięki systemowi luster adaptacyjnych pozwala na bezpośrednie obrazowanie egzoplanet poprzez blokowanie blasku ich gwiazd macierzystych z kontrastem rzędu jeden do miliarda.
Dzięki ogromnej przepustowości danych, sięgającej od 1,4 do 11 terabitów dziennie przesyłanych przez sieć Deep Space Network, NASA planuje stworzenie map miliardów galaktyk. Pozwoli to na precyzyjne pomiary historii ekspansji Wszechświata i weryfikację ogólnej teorii względności na skalach kosmologicznych. Wykorzystanie metody mikrosoczewkowania grawitacyjnego umożliwi RST odkrycie tysięcy nowych planet, w tym obiektów o masach zbliżonych do Ziemi, krążących w dużej odległości od swoich gwiazd. Dane gromadzone przez pięć lat misji podstawowej, szacowane na 4 petabajty rocznie, posłużą nie tylko profesjonalnym astronomom zarządzanym przez Space Telescope Science Institute, ale także do trenowania algorytmów sztucznej inteligencji w ramach projektów nauki obywatelskiej. Sukces misji Nancy Grace Roman, nazwanej na cześć pierwszej głównej astronom NASA, otworzy drogę do przyszłych poszukiwań biosygnatur w atmosferach planet pozasłonecznych, stanowiąc kluczowy element w zrozumieniu dystrybucji ciemnej materii w kosmicznej sieci.
Źródła: https://www.nasa.gov/news-release/nasas-dark-universe-seeking-nancy-grace-roman-space-telescope-launches/, https://www.jpl.nasa.gov/news/nasas-dark-universe-seeking-nancy-grace-roman-space-telescope-launches/, https://www.sci.news/astronomy/roman-space-telescope-launch-15027.html, https://spacenews.com/falcon-heavy-launches-nasas-roman-space-telescope/, https://science.nasa.gov/blogs/roman/2026/08/30/nasas-roman-space-telescope-launches/
