Edycja genów zamiast statyn: poziom LDL o połowę niższy po jednej infuzji

Badacze z kliniki w Cleveland oraz firmy biotechnologicznej CRISPR Therapeutics zaprezentowali wyniki pierwszej fazy badań klinicznych nowej terapii genowej o nazwie CTX310. Podczas kongresów AHA (American Heart Association) oraz ESC (European Society of Cardiology) ogłoszono, że jednorazowa infuzja dożylna tego preparatu obniżyła poziom lipoprotein LDL, potocznie nazywanych „złym cholesterolem”, o średnio 52,5% u pacjentów z oporną na leczenie dyslipidemią. Efekt ten utrzymał się przez pełny rok obserwacji. Zespół pod kierownictwem dr. Luke’a J. Laffina i dr. Stevena E. Nissena przeprowadził testy na grupie 15 osób w wieku od 31 do 68 lat, u których standardowe metody, takie jak przyjmowanie statyn, nie przynosiły wystarczających rezultatów. Przy najwyższej zastosowanej dawce 0,8 mg/kg masy ciała, spadek poziomu triglicerydów wyniósł blisko 48%, a stężenie kluczowego białka ANGPTL3 spadło o niemal 79%.

Mechanizm działania CTX310 opiera się na technologii edycji genomu in vivo. Preparat dostarczany jest do organizmu w formie nanocząsteczek lipidowych (LNP), które pełnią rolę mikroskopijnych kapsuł transportowych. Wewnątrz nich znajduje się matrycowy RNA (mRNA) kodujący enzym Cas9 oraz naprowadzający RNA (gRNA), precyzyjnie wycelowany w gen ANGPTL3 znajdujący się w komórkach wątroby – hepatocytach. Po wniknięciu do komórki kompleks Cas9-gRNA odnajduje właściwy fragment DNA i przecina go, co prowadzi do trwałego wyłączenia genu. Białko ANGPTL3 naturalnie pełni funkcję hamulca dla enzymów odpowiedzialnych za rozkład tłuszczów we krwi (lipaz). Jego usunięcie działa jak zwolnienie tego hamulca – organizm zaczyna znacznie szybciej i skuteczniej usuwać z krwiobiegu lipoproteiny bogate w triglicerydy oraz cząsteczki LDL. Terapia ta naśladuje rzadką, naturalną mutację występującą u niektórych ludzi, która zapewnia im dożywotnio niski poziom cholesterolu i ochronę przed miażdżycą bez negatywnych skutków ubocznych.

Znaczenie tego osiągnięcia wynika z potencjalnej zmiany paradygmatu w kardiologii prewencyjnej. Obecnie miliony pacjentów z chorobami układu krążenia muszą codziennie przyjmować leki lub poddawać się comiesięcznym zastrzykom, co często prowadzi do problemów z systematycznością – statystyki wskazują, że połowa chorych przerywa terapię w ciągu roku. CTX310 wprowadza koncepcję zabiegu typu „one-and-done”, gdzie pojedyncza infuzja trwająca od 90 do 270 minut może zastąpić dekady tradycyjnego leczenia. Jest to jedna z pierwszych udanych prób zastosowania edycji genów u pacjentów z powszechnymi schorzeniami metabolicznymi, a nie tylko rzadkimi wadami wrodzonymi. Choć faza 1 nie wykazała poważnych zdarzeń niepożądanych, naukowcy planują 15-letnią obserwację uczestników, aby monitorować długoterminowe bezpieczeństwo edycji genomu. Kolejny etap badań klinicznych z udziałem szerszej grupy pacjentów ma rozpocząć się w 2026 roku.