Pióra dinozaurów i najstarsze kleszcze: skarbiec kredy w El Soplao

Zespół naukowców pod kierownictwem Alby Sánchez-Garcíi z Uniwersytetu w Walencji opublikował w „Journal of the Geological Society” kompleksową analizę złoża bursztynu El Soplao w Kantabrii. Odkryte w 2005 roku podczas prac drogowych stanowisko paleontologiczne dostarczyło dotąd ponad 1500 inkluzji stawonogów oraz unikalnych szczątków kręgowców sprzed 105 milionów lat. W badaniach uczestniczyli specjaliści z hiszpańskiego Instytutu Geologicznego i Górniczego (IGME-CSIC) oraz Uniwersytetu Oksfordzkiego, dokumentując 40 gatunków, z których aż 32 opisano jako nowe dla nauki.

Żywica tworząca bursztyn z El Soplao pochodziła głównie od wymarłych drzew iglastych z rodziny Cheirolepidiaceae, takich jak rodzaj Frenelopsis. Charakterystyczną cechą tego złoża jest rzadki, niebiesko-fioletowy odcień bryłek widoczny w świetle naturalnym, wywołany obecnością organicznego związku chemicznego – gwajazulenu. Naukowcy ustalili, że masowa produkcja żywicy była stymulowana przez częste pożary lasów, na co wskazuje obecność węgla drzewnego (fusinitu) w osadach formacji Las Peñosas. Lepka substancja spływała po pniach w formie stalaktytów, więżąc organizmy w trójwymiarowych pułapkach, które po milionach lat zachowały wysoką wierność anatomiczną tkanek w formie pustych odlewów.

Wśród najbardziej spektakularnych znalezisk znajduje się 13 fragmentów bursztynu zawierających pióra dinozaurów z grupy teropodów. Niektóre z nich zachowały oryginalny układ barw, co sugeruje, że zostały oderwane od skóry żywego zwierzęcia. Złoże dostarczyło również najstarszego znanego nauce kleszcza oraz larwę sieciarki Hallucinochrysa diogenesi, która stosowała zaawansowany kamuflaż z resztek roślinnych. Kluczowym dowodem na wczesne relacje między owadami a roślinami jest odkrycie muchówki z pyłkiem wymarłych roślin z grupy benetytów (Bennettitales). Potwierdza to istnienie wyspecjalizowanych zapylaczy jeszcze przed całkowitą dominacją roślin okrytonasiennych na Ziemi.

El Soplao stanowi dla paleontologów stanowisko typu Konservat-Lagerstätte, czyli miejsce o wyjątkowej jakości zachowania skamieniałości, służące jako punkt odniesienia dla całej Europy. Badania te pozwalają zrekonstruować moment przełomowy w historii biosfery, gdy lasy iglaste zaczęły ustępować miejsca nowocześniejszym ekosystemom. Wykorzystanie nowoczesnych technik, takich jak mikro-tomografia komputerowa i promieniowanie synchrotronowe, umożliwia badaczom analizę zachowań behawioralnych, takich jak pasożytnictwo, mutualizm czy kopulacja owadów, które wyjątkowo rzadko pozostawiają ślady w zapisie kopalnym. Stanowisko to pozostaje aktywnym obszarem międzynarodowych badań, rzucając nowe światło na ewolucję stawonogów i fizjologię drzew żywicodajnych w okresie kredy.