Krater McGetchin – największy ślad kosmicznej kolizji w historii misji LRO
Zespół misji LRO zidentyfikował na Księżycu nowy krater o średnicy 222 metrów. To największe uderzenie udokumentowane od początku orbitalnego monitoringu Srebrnego Globu.
Robert Wagner, specjalista ds. przetwarzania obrazów w firmie Intuitive Machines, analizował globalną mapę Księżyca 24 października 2025 roku, gdy dostrzegł nietypową jasną plamę otoczoną ciemnym halo. Obiekt znajdował się na wschodniej krawędzi widocznej strony Księżyca, na granicy wyżyn anortozytowych i bazaltów mórz, w pobliżu zewnętrznego pierścienia basenu Crisium. Szczegółowa weryfikacja danych z instrumentu LROC na pokładzie sondy NASA Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) potwierdziła, że jest to świeży ślad po uderzeniu, które nastąpiło między 11 kwietnia a 22 maja 2024 roku. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zatwierdziła dla obiektu nazwę McGetchin, honorując Thomasa R. McGetchina, pioniera badań księżycowych z ery programu Apollo.
Krater McGetchin posiada średnią średnicę 222 metrów (przy osi długiej sięgającej 231 metrów) oraz głębokość do 43 metrów, co czyni go największym nowo powstałym kraterem udokumentowanym w trakcie trwającej od 2009 roku misji LRO. Poprzedni rekordzista, odkryty w 2012 roku w Mare Humorum, miał zaledwie 70 metrów średnicy. Naukowcy szacują, że w powierzchnię uderzył obiekt o wielkości 3–6-piętrowego budynku, wyzwalając energię rzędu 6,5 × 10¹⁰ kJ, co odpowiada wybuchowi 15 kiloton TNT. Siła uderzenia hiperprędkościowego wyrzuciła materiał z głębokości co najmniej 20 metrów, tworząc jasny obszar ejecta. Dane z instrumentu termicznego Diviner ujawniły wokół krateru tzw. zimną plamę o średnicy około 7 kilometrów. W tym rejonie temperatura nocna jest o 8–9 kelwinów niższa niż w otoczeniu. Zjawisko to wynika ze spulchnienia regolitu – uderzenie zmniejszyło gęstość gruntu, ograniczając jego zdolność do retencji ciepła. Efekt ten, charakterystyczny dla młodych struktur, będzie zanikał pod wpływem wietrzenia kosmicznego przez najbliższe setki tysięcy lat.
Odkrycie zespołu, w skład którego wchodzi główny badacz Mark Robinson, dostarcza unikatowych danych do kalibracji modeli produkcji kraterów. Statystyki wskazują, że zdarzenia tej skali występują na Księżycu średnio raz na 132 lata, co czyni McGetchin znaleziskiem „raz na życie” w skali misji orbitalnej. Analiza świeżo odsłoniętych bloków skalnych pozwala lepiej zrozumieć właściwości mechaniczne regolitu, co ma kluczowe znaczenie dla planowania lądowań w ramach programu Artemis oraz budowy przyszłych baz księżycowych. Fakt, że uderzenia nie wykryto w czasie rzeczywistym za pomocą ziemskich teleskopów, podkreśla niezbędność stałego monitoringu z orbity okołoksiężycowej dla oceny zagrożeń pyłowych i sejsmicznych. Kolejnym krokiem badaczy będzie stworzenie precyzyjnych modeli 3D na podstawie zdjęć z kamery wąskokątnej (NAC), co pozwoli dokładnie odtworzyć trajektorię i masę impaktora.
Krater McGetchin posiada średnią średnicę 222 metrów (przy osi długiej sięgającej 231 metrów) oraz głębokość do 43 metrów, co czyni go największym nowo powstałym kraterem udokumentowanym w trakcie trwającej od 2009 roku misji LRO. Poprzedni rekordzista, odkryty w 2012 roku w Mare Humorum, miał zaledwie 70 metrów średnicy. Naukowcy szacują, że w powierzchnię uderzył obiekt o wielkości 3–6-piętrowego budynku, wyzwalając energię rzędu 6,5 × 10¹⁰ kJ, co odpowiada wybuchowi 15 kiloton TNT. Siła uderzenia hiperprędkościowego wyrzuciła materiał z głębokości co najmniej 20 metrów, tworząc jasny obszar ejecta. Dane z instrumentu termicznego Diviner ujawniły wokół krateru tzw. zimną plamę o średnicy około 7 kilometrów. W tym rejonie temperatura nocna jest o 8–9 kelwinów niższa niż w otoczeniu. Zjawisko to wynika ze spulchnienia regolitu – uderzenie zmniejszyło gęstość gruntu, ograniczając jego zdolność do retencji ciepła. Efekt ten, charakterystyczny dla młodych struktur, będzie zanikał pod wpływem wietrzenia kosmicznego przez najbliższe setki tysięcy lat.
Odkrycie zespołu, w skład którego wchodzi główny badacz Mark Robinson, dostarcza unikatowych danych do kalibracji modeli produkcji kraterów. Statystyki wskazują, że zdarzenia tej skali występują na Księżycu średnio raz na 132 lata, co czyni McGetchin znaleziskiem „raz na życie” w skali misji orbitalnej. Analiza świeżo odsłoniętych bloków skalnych pozwala lepiej zrozumieć właściwości mechaniczne regolitu, co ma kluczowe znaczenie dla planowania lądowań w ramach programu Artemis oraz budowy przyszłych baz księżycowych. Fakt, że uderzenia nie wykryto w czasie rzeczywistym za pomocą ziemskich teleskopów, podkreśla niezbędność stałego monitoringu z orbity okołoksiężycowej dla oceny zagrożeń pyłowych i sejsmicznych. Kolejnym krokiem badaczy będzie stworzenie precyzyjnych modeli 3D na podstawie zdjęć z kamery wąskokątnej (NAC), co pozwoli dokładnie odtworzyć trajektorię i masę impaktora.
Źródła: https://science.nasa.gov/solar-system/moon/nasas-moon-orbiter-spots-new-once-in-century-moon-crater/, https://www.sci.news/space/mcgetchin-crater-15076.html, https://lroc.im-ldi.com/images/1501, https://www.lpi.usra.edu/features/2026/091626/new-lunar-crater/
