Dziesięć gramów pyłu z Fobosa może skrywać historię Marsa
Japońska sonda MMX leci na księżyc Marsa, by pobrać próbki gruntu. Naukowcy spodziewają się znaleźć w nich materię wyrzuconą z powierzchni Czerwonej Planety miliardy lat temu.
Japońska Agencja Badań Kosmicznych (JAXA) rozpoczęła realizację misji Martian Moons eXploration (MMX), której celem jest lądowanie na Fobosie, większym z dwóch księżyców Marsa. Od dekad astronomowie spierają się o pochodzenie tego obiektu – dominują hipotezy o przechwyconej asteroidzie lub powstaniu księżyca z dysku odłamków po gigantycznym uderzeniu w młodego Marsa. Rozwiązanie tej zagadki wymaga bezpośredniego zbadania składu chemicznego i izotopowego skał, co dotychczas było niemożliwe bez próbek dostarczonych do ziemskich laboratoriów.
Sonda wystartowała 19 października 2026 roku z Centrum Kosmicznego Tanegashima na pokładzie rakiety H3. Projekt, nadzorowany przez managera misji Yasuhiro Kawakatsu, jest owocem szerokiej współpracy międzynarodowej. NASA dostarczyła spektrometr gamma i neutronowy MEGANE oraz pneumatyczny system pobierania próbek P-SMP, natomiast agencje CNES i DLR zbudowały 25-kilogramowy łazik Idefix. Ten niewielki pojazd, którego masa efektywna w warunkach niskiej grawitacji Fobosa wynosi zaledwie 15 gramów, zostanie zrzucony na powierzchnię na początku 2029 roku. Jego zadaniem jest rozpoznanie terenu i wskazanie bezpiecznych miejsc lądowania dla głównego statku. Plan zakłada pobranie co najmniej 10 gramów regolitu przy użyciu dwóch niezależnych systemów: japońskiego wiertła rdzeniowego C-SMP, wnikającego na głębokość ponad 2 cm, oraz amerykańskiego mechanizmu wykorzystującego sprężony azot do uniesienia luźnego materiału powierzchniowego.
Kluczowym aspektem naukowym misji jest możliwość pozyskania materii pochodzącej bezpośrednio z Marsa. Według analiz zespołu pod kierownictwem Ryuki Hyodo, opublikowanych w „Scientific Reports”, powierzchnia Fobosa działa jak naturalna pułapka na materiał wyrzucony z Czerwonej Planety podczas uderzeń meteorytów (tak zwane ejecta). Szacuje się, że w 10-gramowej próbce może znajdować się kilkadziesiąt ziaren marsjańskich o średnicy około 0,3 mm. W przeciwieństwie do znajdowanych na Ziemi meteorytów marsjańskich, te drobiny nie zostały poddane działaniu wysokich temperatur podczas przelotu przez atmosferę i mogą reprezentować wszystkie ery geologiczne planety, w tym osady z czasów, gdy na Marsie istniała woda w stanie ciekłym.
Dostarczenie kapsuły powrotnej na Ziemię, planowane na 2031 rok, może wyprzedzić realizację opóźnionego projektu Mars Sample Return prowadzonego przez NASA i ESA. Sukces MMX pozwoli nie tylko wyjaśnić pochodzenie księżyców, ale także dostarczy unikalnych danych o dawnych warunkach klimatycznych i potencjalnej chemii prebiotycznej Marsa. Fobos, ze względu na swoją bliskość i łatwość dotarcia, jest rozważany jako strategiczna baza przekaźnikowa dla przyszłych misji załogowych, a dane zebrane przez JAXA posłużą do planowania bezpiecznej obecności człowieka w tym regionie Układu Słonecznego.
Źródła: https://global.jaxa.jp/press/2026/10/20261020-1_e.html, https://www.jaxa.jp/press/2026/10/20261020-1_j.html, https://www.jaxa.jp/press/2026/10/20261021-1_j.html, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/MMX_factsheet, https://cnes.fr/en/projects/mmx
Sonda wystartowała 19 października 2026 roku z Centrum Kosmicznego Tanegashima na pokładzie rakiety H3. Projekt, nadzorowany przez managera misji Yasuhiro Kawakatsu, jest owocem szerokiej współpracy międzynarodowej. NASA dostarczyła spektrometr gamma i neutronowy MEGANE oraz pneumatyczny system pobierania próbek P-SMP, natomiast agencje CNES i DLR zbudowały 25-kilogramowy łazik Idefix. Ten niewielki pojazd, którego masa efektywna w warunkach niskiej grawitacji Fobosa wynosi zaledwie 15 gramów, zostanie zrzucony na powierzchnię na początku 2029 roku. Jego zadaniem jest rozpoznanie terenu i wskazanie bezpiecznych miejsc lądowania dla głównego statku. Plan zakłada pobranie co najmniej 10 gramów regolitu przy użyciu dwóch niezależnych systemów: japońskiego wiertła rdzeniowego C-SMP, wnikającego na głębokość ponad 2 cm, oraz amerykańskiego mechanizmu wykorzystującego sprężony azot do uniesienia luźnego materiału powierzchniowego.
Kluczowym aspektem naukowym misji jest możliwość pozyskania materii pochodzącej bezpośrednio z Marsa. Według analiz zespołu pod kierownictwem Ryuki Hyodo, opublikowanych w „Scientific Reports”, powierzchnia Fobosa działa jak naturalna pułapka na materiał wyrzucony z Czerwonej Planety podczas uderzeń meteorytów (tak zwane ejecta). Szacuje się, że w 10-gramowej próbce może znajdować się kilkadziesiąt ziaren marsjańskich o średnicy około 0,3 mm. W przeciwieństwie do znajdowanych na Ziemi meteorytów marsjańskich, te drobiny nie zostały poddane działaniu wysokich temperatur podczas przelotu przez atmosferę i mogą reprezentować wszystkie ery geologiczne planety, w tym osady z czasów, gdy na Marsie istniała woda w stanie ciekłym.
Dostarczenie kapsuły powrotnej na Ziemię, planowane na 2031 rok, może wyprzedzić realizację opóźnionego projektu Mars Sample Return prowadzonego przez NASA i ESA. Sukces MMX pozwoli nie tylko wyjaśnić pochodzenie księżyców, ale także dostarczy unikalnych danych o dawnych warunkach klimatycznych i potencjalnej chemii prebiotycznej Marsa. Fobos, ze względu na swoją bliskość i łatwość dotarcia, jest rozważany jako strategiczna baza przekaźnikowa dla przyszłych misji załogowych, a dane zebrane przez JAXA posłużą do planowania bezpiecznej obecności człowieka w tym regionie Układu Słonecznego.
Źródła: https://global.jaxa.jp/press/2026/10/20261020-1_e.html, https://www.jaxa.jp/press/2026/10/20261020-1_j.html, https://www.jaxa.jp/press/2026/10/20261021-1_j.html, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/MMX_factsheet, https://cnes.fr/en/projects/mmx
