Mechazilla chwyta statek z orbity – przełom w 15. locie systemu Starship
SpaceX po raz pierwszy w historii odzyskało górny stopień systemu Starship po locie orbitalnym, wykorzystując mechaniczne ramiona wieży Mechazilla do przechwycenia pojazdu w Starbase.
Główną barierą w rozwoju taniego transportu orbitalnego pozostaje masa martwa pojazdów, w tym ciężkie systemy lądowania, które nie biorą aktywnego udziału w wynoszeniu ładunku, a jedynie zajmują miejsce przeznaczone na paliwo lub towar. Aby zmaksymalizować wydajność, inżynierowie SpaceX zaprojektowali system Starship tak, by wyeliminować tradycyjne nogi lądowe na rzecz zewnętrznej infrastruktury przechwytującej. Choć mechanizm ten sprawdzono wcześniej na stopniach wspomagających, odzyskanie statku orbitalnego powracającego z przestrzeni kosmicznej z ogromną prędkością pozostawało największym wyzwaniem inżynieryjnym projektu.
Przełom nastąpił 14 listopada 2026 roku w teksańskiej bazie Starbase podczas piętnastego zintegrowanego lotu testowego systemu Starship. Po raz pierwszy w historii górny stopień rakiety, oznaczony jako Ship 42 (wersja Block 3), został pomyślnie przechwycony przez dwa mechaniczne ramiona wieży startowej Mechazilla, znane jako „chopsticks”. Operacja miała miejsce około godziny 15:21 czasu lokalnego, po trwającej ponad 22 godziny misji – najdłuższej w dotychczasowej historii programu. W tym czasie pojazd wykonał 14 okrążeń Ziemi na wysokości około 275 kilometrów i z powodzeniem rozmieścił 26 satelitów Starlink V3, w tym trzy jednostki wyposażone w systemy kamer do monitorowania przebiegu lotu.
Proces przechwycenia wymagał precyzyjnego współdziałania systemów napędowych i nawigacyjnych GNC (guidance, navigation and control). Ship 42 wszedł w gęste warstwy atmosfery w pozycji poziomej, sterując klapami w celu wytracenia prędkości i kontroli trajektorii. Tuż nad wieżą startową pojazd uruchomił trzy silniki Raptor, wykonując gwałtowny manewr obrotu do pionu. Następnie, redukując ciąg do jednego silnika, statek precyzyjnie zawisł między rozwartymi ramionami wieży, które zamknęły się na stalowych punktach chwytnych (catch fittings) umieszczonych poniżej przednich klap. Silnik wyłączył się automatycznie w momencie wykrycia stabilnego kontaktu z mechanizmem wieży.
W tej samej misji wykorzystano Booster 22, czyli pierwszy stopień rakiety, który po separacji wykonanej w trybie „hotstaging” miał powrócić na miejsce startu. Jednak z powodu niskiego stanu paliwa systemy pokładowe automatycznie przerwały próbę powrotu na wieżę, kierując jednostkę do Zatoki Meksykańskiej. Booster wykonał manewr hamujący nad wodą, po czym został zniszczony przez system terminacji lotu około 6,5 minuty po starcie. Mimo braku jednoczesnego przechwycenia obu stopni w jednym locie, sukces operacji z Ship 42 potwierdził skuteczność koncepcji pełnego odzyskiwania systemu orbitalnego.
Opanowanie technologii chwytania statku bezpośrednio z orbity pozwala na drastyczne obniżenie kosztów operacyjnych i skrócenie czasu między kolejnymi startami. Brak nóg lądowych oznacza oszczędność wielu ton masy, co bezpośrednio przekłada się na większy udźwig w misjach komercyjnych oraz nadchodzących lotach księżycowych w ramach programu NASA Artemis. Kolejne testy SpaceX mają na celu dopracowanie synchronizacji obu stopni, co docelowo pozwoli na rutynowe odzyskiwanie całego systemu Starship w ciągu kilku minut od startu.
Źródła: https://www.spacex.com/launches/starship-flight-15, https://en.wikipedia.org/wiki/Starship_flight_15, https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/spacex-starship-flight-15-chopsticks-double-catch-super-heavy-ship, https://spaceflightnow.com/2026/11/13/live-coverage-starship-flight-15-attempts-to-recover-full-vehicle-in-double-launch-pad-catch/, https://globalsecurity.org/space/systems/space-x-starship-015.htm
Przełom nastąpił 14 listopada 2026 roku w teksańskiej bazie Starbase podczas piętnastego zintegrowanego lotu testowego systemu Starship. Po raz pierwszy w historii górny stopień rakiety, oznaczony jako Ship 42 (wersja Block 3), został pomyślnie przechwycony przez dwa mechaniczne ramiona wieży startowej Mechazilla, znane jako „chopsticks”. Operacja miała miejsce około godziny 15:21 czasu lokalnego, po trwającej ponad 22 godziny misji – najdłuższej w dotychczasowej historii programu. W tym czasie pojazd wykonał 14 okrążeń Ziemi na wysokości około 275 kilometrów i z powodzeniem rozmieścił 26 satelitów Starlink V3, w tym trzy jednostki wyposażone w systemy kamer do monitorowania przebiegu lotu.
Proces przechwycenia wymagał precyzyjnego współdziałania systemów napędowych i nawigacyjnych GNC (guidance, navigation and control). Ship 42 wszedł w gęste warstwy atmosfery w pozycji poziomej, sterując klapami w celu wytracenia prędkości i kontroli trajektorii. Tuż nad wieżą startową pojazd uruchomił trzy silniki Raptor, wykonując gwałtowny manewr obrotu do pionu. Następnie, redukując ciąg do jednego silnika, statek precyzyjnie zawisł między rozwartymi ramionami wieży, które zamknęły się na stalowych punktach chwytnych (catch fittings) umieszczonych poniżej przednich klap. Silnik wyłączył się automatycznie w momencie wykrycia stabilnego kontaktu z mechanizmem wieży.
W tej samej misji wykorzystano Booster 22, czyli pierwszy stopień rakiety, który po separacji wykonanej w trybie „hotstaging” miał powrócić na miejsce startu. Jednak z powodu niskiego stanu paliwa systemy pokładowe automatycznie przerwały próbę powrotu na wieżę, kierując jednostkę do Zatoki Meksykańskiej. Booster wykonał manewr hamujący nad wodą, po czym został zniszczony przez system terminacji lotu około 6,5 minuty po starcie. Mimo braku jednoczesnego przechwycenia obu stopni w jednym locie, sukces operacji z Ship 42 potwierdził skuteczność koncepcji pełnego odzyskiwania systemu orbitalnego.
Opanowanie technologii chwytania statku bezpośrednio z orbity pozwala na drastyczne obniżenie kosztów operacyjnych i skrócenie czasu między kolejnymi startami. Brak nóg lądowych oznacza oszczędność wielu ton masy, co bezpośrednio przekłada się na większy udźwig w misjach komercyjnych oraz nadchodzących lotach księżycowych w ramach programu NASA Artemis. Kolejne testy SpaceX mają na celu dopracowanie synchronizacji obu stopni, co docelowo pozwoli na rutynowe odzyskiwanie całego systemu Starship w ciągu kilku minut od startu.
Źródła: https://www.spacex.com/launches/starship-flight-15, https://en.wikipedia.org/wiki/Starship_flight_15, https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/spacex-starship-flight-15-chopsticks-double-catch-super-heavy-ship, https://spaceflightnow.com/2026/11/13/live-coverage-starship-flight-15-attempts-to-recover-full-vehicle-in-double-launch-pad-catch/, https://globalsecurity.org/space/systems/space-x-starship-015.htm