Skała poza gigantami - układ planetarny wywrócony na lewą stronę
„To pierwszy dowód na planetę skalistą, która uformowała się w środowisku bez gazu” – ogłosiła dr Anna Leleu z Uniwersytetu Genewskiego, przeglądając dane z satelity CHEOPS.
W genewskim centrum kosmicznym, późną nocą 13 lutego 2026 roku, ekran wypełniły krzywe jasności gwiazdy LHS 1903. Zespół astrofizyków z ESA i NASA wstrzymał oddech. Czerwony karzeł, połowę masy Słońca, krył cztery planety.
Satelita TESS NASA najpierw wychwycił trzy światy: skalisty bliski gwiazdy, potem dwa gazowe olbrzymy, podobne do mniejszych Neptunów. Rutynowa analiza. Ale CHEOPS ESA ujawnił czwartą – skalistą, 1,7 raza większą od Ziemi, gęstą jak żelazo. Krąży poza gazowymi gigantami, gdzie według teorii nie powinna powstać.
Standardowy model planetogenezy przypomina pieczenie ciasta z kremem. Blisko gwiazdy panuje żar – lód i gaz parują, zostają skały jak Merkury czy Ziemia. Dalej chłód pozwala gromadzić gazowe otuliny, tworząc Jowisza czy Saturna. Ten układ odwraca kolejność: gazowe giganty zapełniły przestrzeń wcześnie, wyssały zapasy. Najdalsza planeta wyrosła później z resztek skalistego pyłu – bez tlenu do „nadmuchania” atmosfery. Obserwacje spektroskopowe potwierdziły jej gęstość, wykluczając wodne wnętrze.
LHS 1903 leży 116 lat świetlnych stąd. Cztery orbity mieszczą się w odległości mniejszej niż Ziemia od Słońca – ciasny taniec. Naukowcy symulują teraz migracje: czy giganty przesunęły skały? A może gwiazda host szybko straciła dysk protoplanetarny?
Czy teleskop Jamesa Webba dostrzeże atmosferę tej skalistej outsiderki? Jeden układ zmienia reguły gry – następne mogą je złamać na dobre.
Źródła: https://arxiv.org/abs/2602.11271, https://www.science.org/doi/10.1126/science.adl2348, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Cheops/Cheops_discovers_late_bloomer_from_another_era, https://www.sci.news/astronomy/cheops-rocky-exoplanet-lhs-1903e-14554.html, https://www.eurekalert.org/news-releases/1116364
