Leopardus tilcayo: pierwszy od stulecia nowy gatunek kota

W boliwijskim sanktuarium La Senda Verde przez lata przebywał „Tigrino” – osierocone kocię znalezione w 2016 roku w regionie Nor Yungas, w pobliżu miejscowości Arapata. Dopiero wieloletnia praca międzynarodowego zespołu naukowców pod kierunkiem Jonasa Lescroarta z Uniwersytetu w Antwerpii oraz Paoli Nogales-Ascarrunz z Universidad Mayor de San Andrés wykazała, że ten ważący zaledwie 1,4 kg osobnik nie jest przedstawicielem żadnego ze znanych dotąd gatunków. Wyniki badań opublikowane we wrześniu 2026 roku w czasopiśmie „Current Biology” potwierdziły, że „Tigrino” to holotyp Leopardus tilcayo – pierwszego od ponad stu lat nowo opisanego żyjącego gatunku kota.

Przełom stał się możliwy dzięki zastosowaniu zaawansowanych metod sekwencjonowania całych genomów (WGS) oraz tzw. muzeomiki, czyli techniki pozyskiwania DNA z historycznych okazów. Badacze, współpracujący z instytucjami z Boliwii, Brazylii, USA i Wielkiej Brytanii, przeanalizowali łącznie 38 genomów kotów z rodzaju Leopardus. Osiem z nich pochodziło z okazów muzealnych, co pozwoliło na uzyskanie danych genetycznych z lokalizacji typowych dla tego rodzaju, między innymi z obszaru Gujany. Analiza filogenomiczna wykazała, że dotychczasowy kompleks Leopardus tigrinus (tak zwane tygrysie koty lub oncille) w rzeczywistości składa się z pięciu odrębnych linii gatunkowych. Obok znanego wcześniej L. guttulus, naukowcy wyodrębnili L. emiliae, L. pardinoides z północnych Andów, L. tigrinus (z nowym podgatunkiem L. t. antisuyo z peruwiańskich lasów Yungas) oraz nowo odkryty gatunek L. tilcayo.

Gatunki te określa się mianem kryptycznych, ponieważ ich plamiste umaszczenie jest niemal identyczne, co przez dekady uniemożliwiało ich rozróżnienie na podstawie samej morfologii. Dane molekularne dowodzą jednak, że linia L. tilcayo oddzieliła się od swoich krewniaków około 1,4 miliona lat temu, we wczesnym plejstocenie. Nowy gatunek jest wyjątkowo filigranowy: długość jego ciała wynosi od 42,5 do 50,5 cm, a masa oscyluje w granicach półtora kilograma, co czyni go mniejszym od przeciętnego kota domowego. Badania wykazały również zjawisko introgresji, czyli przepływu genów na poziomie 15% między L. tilcayo a podgatunkiem z Peru.

Formalne uznanie pięciu odrębnych gatunków zamiast jednego wymaga radykalnej zmiany strategii ochrony tych drapieżników. Każda z linii zajmuje specyficzne nisze ekologiczne, takie jak lasy mgliste, i posiada odmienną historię demograficzną, co sprawia, że są one w różnym stopniu narażone na wyginięcie. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) musi teraz przeprowadzić ponowną ocenę statusu zagrożenia dla każdej z nowo zdefiniowanych jednostek taksonomicznych. Odkrycie to podkreśla, że nowoczesna genomika jest niezbędnym narzędziem w inwentaryzacji bioróżnorodności, pozwalającym dostrzec unikalne formy życia tam, gdzie ludzkie oko widzi tylko podobieństwo.