10 gramów regolitu z Fobosa – japońska misja MMX zbada pochodzenie księżyców Marsa
Japońska agencja JAXA wysyła sondę MMX, która jako pierwsza w historii pobierze próbki z Fobosa. Misja ma rozstrzygnąć spór o pochodzenie naturalnych satelitów Czerwonej Planety.
Mimo że na powierzchni Marsa wylądowało dotychczas dziesięć aparatów badawczych, oba jego księżyce – Fobos i Deimos – pozostają dla nauki niemal całkowitą zagadką. Dotychczasowa wiedza opiera się wyłącznie na obserwacjach orbitalnych i szybkich przelotach sond, co nie pozwoliło jednoznacznie rozstrzygnąć kwestii ich pochodzenia. Naukowcy spierają się, czy są to przechwycone przez grawitację planety planetoidy typu węglowego, czy też obiekty powstałe z materii wyrzuconej z Marsa po uderzeniu potężnego ciała niebieskiego. Brak bezpośredniego dostępu do materiału skalnego uniemożliwiał precyzyjną analizę składu chemicznego i izotopowego, niezbędną do weryfikacji tych hipotez.
Przełom ma przynieść misja Martian Moons eXploration (MMX), realizowana przez Japońską Agencję Badań Kosmicznych (JAXA) pod kierownictwem Yasuhiro Kawakatsu. Start zaplanowano na 19 października 2026 roku z Centrum Kosmicznego Tanegashima przy użyciu rakiety H3-24L. Sonda o masie startowej blisko 4480 kg składa się z trzech modułów: napędowego, eksploracyjnego oraz powrotnego. Po dotarciu w okolice Marsa w sierpniu 2027 roku, pojazd wejdzie na quasi-satelitarną orbitę wokół Fobosa, co umożliwi długotrwałe manewrowanie w jego pobliżu. Na pokładzie zainstalowano zestaw 11 instrumentów naukowych, w tym spektrometr neutronów i promieni gamma MEGANE dostarczony przez NASA oraz zaawansowane urządzenia do mapowania lidarowego. Ważnym elementem misji jest ważący 25 kg łazik Idefix, stworzony przez francuską agencję CNES i niemiecką DLR. Zostanie on zrzucony na Fobosa na początku 2029 roku, gdzie ze względu na ekstremalnie niską grawitację jego masa efektywna spadnie do zaledwie 15 gramów.
Kluczowa faza operacji nastąpi w latach 2029–2030, gdy główna sonda wyląduje na powierzchni księżyca. Pobieranie co najmniej 10 gramów regolitu odbędzie się dwutorowo przy użyciu różnych technologii. System C-Sampler wykorzysta ramię robotyczne do pobrania rdzenia z głębokości ponad 2 cm, natomiast system P-Sampler użyje strumienia sprężonego azotu do zdmuchnięcia luźnego materiału powierzchniowego bezpośrednio do pojemnika zbiorczego. Po zakończeniu prac i wykonaniu przelotów badawczych obok Deimosa, moduł powrotny z kapsułą o średnicy 60 cm odłączy się od zestawu i w 2031 roku wyląduje na spadochronie w rejonie Woomera w Australii.
Analiza dostarczonych próbek w ziemskich laboratoriach pozwoli na wykrycie śladowych ilości wody i związków organicznych, co rzuci nowe światło na procesy transportu tych składników wewnątrz Układu Słonecznego. Sukces misji MMX nie tylko rozstrzygnie spór o genezę księżyców Marsa, ale również dostarczy danych o tamtejszym środowisku pyłowym i radiacyjnym. Informacje te są niezbędne do planowania przyszłych wypraw załogowych, w których Fobos może pełnić funkcję naturalnej stacji przekaźnikowej lub bazy wypadowej ułatwiającej lądowanie na Czerwonej Planecie.
Źródła: https://www.mmx.jaxa.jp/en/mission/, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/MMX_factsheet, https://global.jaxa.jp/press/2026/10/20261018-1_e.html, https://science.nasa.gov/directorates/smd/planetary-science-division/nasa-to-help-unlock-mysteries-of-mars-moons-in-upcoming-mission/, https://fanfun.jaxa.jp/countdown/mmx_h3f10/files/mmx_press-kit_en_20260917.pdf
Przełom ma przynieść misja Martian Moons eXploration (MMX), realizowana przez Japońską Agencję Badań Kosmicznych (JAXA) pod kierownictwem Yasuhiro Kawakatsu. Start zaplanowano na 19 października 2026 roku z Centrum Kosmicznego Tanegashima przy użyciu rakiety H3-24L. Sonda o masie startowej blisko 4480 kg składa się z trzech modułów: napędowego, eksploracyjnego oraz powrotnego. Po dotarciu w okolice Marsa w sierpniu 2027 roku, pojazd wejdzie na quasi-satelitarną orbitę wokół Fobosa, co umożliwi długotrwałe manewrowanie w jego pobliżu. Na pokładzie zainstalowano zestaw 11 instrumentów naukowych, w tym spektrometr neutronów i promieni gamma MEGANE dostarczony przez NASA oraz zaawansowane urządzenia do mapowania lidarowego. Ważnym elementem misji jest ważący 25 kg łazik Idefix, stworzony przez francuską agencję CNES i niemiecką DLR. Zostanie on zrzucony na Fobosa na początku 2029 roku, gdzie ze względu na ekstremalnie niską grawitację jego masa efektywna spadnie do zaledwie 15 gramów.
Kluczowa faza operacji nastąpi w latach 2029–2030, gdy główna sonda wyląduje na powierzchni księżyca. Pobieranie co najmniej 10 gramów regolitu odbędzie się dwutorowo przy użyciu różnych technologii. System C-Sampler wykorzysta ramię robotyczne do pobrania rdzenia z głębokości ponad 2 cm, natomiast system P-Sampler użyje strumienia sprężonego azotu do zdmuchnięcia luźnego materiału powierzchniowego bezpośrednio do pojemnika zbiorczego. Po zakończeniu prac i wykonaniu przelotów badawczych obok Deimosa, moduł powrotny z kapsułą o średnicy 60 cm odłączy się od zestawu i w 2031 roku wyląduje na spadochronie w rejonie Woomera w Australii.
Analiza dostarczonych próbek w ziemskich laboratoriach pozwoli na wykrycie śladowych ilości wody i związków organicznych, co rzuci nowe światło na procesy transportu tych składników wewnątrz Układu Słonecznego. Sukces misji MMX nie tylko rozstrzygnie spór o genezę księżyców Marsa, ale również dostarczy danych o tamtejszym środowisku pyłowym i radiacyjnym. Informacje te są niezbędne do planowania przyszłych wypraw załogowych, w których Fobos może pełnić funkcję naturalnej stacji przekaźnikowej lub bazy wypadowej ułatwiającej lądowanie na Czerwonej Planecie.
Źródła: https://www.mmx.jaxa.jp/en/mission/, https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/MMX_factsheet, https://global.jaxa.jp/press/2026/10/20261018-1_e.html, https://science.nasa.gov/directorates/smd/planetary-science-division/nasa-to-help-unlock-mysteries-of-mars-moons-in-upcoming-mission/, https://fanfun.jaxa.jp/countdown/mmx_h3f10/files/mmx_press-kit_en_20260917.pdf
