Filtr HEPA przyspiesza pracę mózgu o 12 procent w miesiąc

Zespół naukowców pod kierunkiem prof. Douga Brugge’a z UConn Health (University of Connecticut) opublikował w czasopiśmie „Scientific Reports” wyniki badania HAFTRAP, które rzucają nowe światło na związek między czystością powietrza a sprawnością intelektualną. Eksperyment przeprowadzony w Somerville w stanie Massachusetts objął 119 mieszkańców żyjących w bezpośrednim sąsiedztwie ruchliwych tras Interstate 93 oraz Route 28. Uczestnicy w wieku od 30 do 74 lat zostali poddani randomizowanemu badaniu typu crossover. Przez miesiąc w ich sypialniach i salonach pracowały oczyszczacze z filtrami HEPA, a po okresie przerwy urządzenia te zastąpiono modelami pozorowanymi (sham), które wyglądały identycznie, lecz nie posiadały wkładu filtrującego. Wyniki testów Trail Making Test Part B, mierzących funkcje wykonawcze i elastyczność poznawczą, wykazały, że u osób w wieku 40 lat i starszych czas wykonania zadań skrócił się średnio o 12% po miesiącu oddychania przefiltrowanym powietrzem. Średni czas reakcji spadł z 61,4 sekundy w grupie kontrolnej do 54 sekund u osób korzystających z aktywnej filtracji.

Skuteczność tej prostej interwencji technicznej wynika z drastycznej redukcji stężenia pyłów zawieszonych wewnątrz budynków. Pomiary wykazały, że zastosowanie filtrów HEPA (High Efficiency Particulate Air) obniżyło stężenie pyłu PM2,5 o 52%, a cząstek ultradrobnych (UFP) o 32%. Mechanizm poprawy funkcji poznawczych opiera się na ograniczeniu ekspozycji na neurotoksyczne składniki smogu komunikacyjnego, które przenikając do organizmu, wywołują stany zapalne w obrębie istoty białej mózgu. Zanieczyszczenia te upośledzają przewodnictwo sygnałów między neuronami, co bezpośrednio przekłada się na spowolnienie procesów myślowych. Fakt, że poprawa nastąpiła już po 30 dniach, sugeruje, iż redukcja zanieczyszczeń pozwala na szybkie wygaszenie ostrego stanu zapalnego w układzie nerwowym. Można to porównać do usunięcia zakłóceń elektromagnetycznych w sieci przesyłowej, co natychmiastowo przywraca stabilność i szybkość transferu danych.

Odkrycie ma kluczowe znaczenie dla profilaktyki zdrowia publicznego w gęsto zaludnionych obszarach miejskich. Zaobserwowany wzrost sprawności o 12% jest wartością imponującą – naukowcy wskazują, że jest on porównywalny do korzyści, jakie przynosi regularne zwiększenie aktywności fizycznej. Badanie HAFTRAP dowodzi, że oczyszczacz powietrza nie jest jedynie urządzeniem dla alergików, ale realnym narzędziem wspierającym kondycję mózgu osób dojrzałych. Jest to szczególnie istotne w kontekście dotychczasowej wiedzy łączącej długotrwałą ekspozycję na spaliny z podwyższonym ryzykiem wystąpienia choroby Alzheimera i Parkinsona. Choć filtracja powietrza w domu nie zastępuje zdrowego trybu życia, stanowi niskokosztową i efektywną metodę ochrony funkcji poznawczych przed negatywnymi skutkami cywilizacyjnymi, na które mieszkańcy miast są narażeni każdego dnia. Autorzy badania, wśród których znaleźli się Nicholas Pellegrino i Misha Eliasziw, podkreślają, że najlepsze efekty przynosi ciągła praca urządzeń w pomieszczeniach, w których przebywamy najdłużej.