Arcymistrz Hikaru Nakamura – mistrz świata w szachach 960
Hikaru Nakamura (1), a właściwie Christopher Hikaru Nakamura, urodził się 9 grudnia 1987 w Hirakacie w Japonii jako syn Amerykanki Carolyn Merrow Nakamura (2) i Japończyka Shuichi Nakamury. Kiedy miał dwa lata, jego rodzina przeprowadziła się do Stanów Zjednoczonych, gdzie dorastał w White Plains w stanie Nowy Jork. Rok później, w 1990, jego rodzice rozwiedli się. Hikaru zaczął grać w szachy w wieku siedmiu lat. Trenerem Hikaru i jego starszego brata Asuka był pochodzący ze Sri Lanki ich ojczym, mistrz FIDE Sunil Weeramantry (3).
źródło: https://tiny.pl/7s7y7gz7
źródło: https://tiny.pl/p29r3w-5
W wieku 10 lat Hikaru został najmłodszym Amerykaninem, który pokonał Mistrza Międzynarodowego (Jaya Bonina w Marshall Chess Club). 5 kwietnia 1998 r., w wieku 10 lat i 117 dni, pokonał arcymistrza Arthura Bisguiera, z rankingiem 2363, w 21 ruchach. Został też najmłodszym (13 lat, 2 miesiące) szachistą, który zdobył tytuł Międzynarodowego Mistrza (IM). W 2001 zdobył w Oropesa del Mar w Hiszpanii tytuł wicemistrza świata juniorów do lat 14. W 2003 roku, w wieku 15 lat i 79 dni, Nakamura został najmłodszym Amerykaninem, który zdobył tytuł arcymistrza, bijąc rekord Bobby'ego Fischera o trzy miesiące (w 2007 rekord ten został pobity przez Fabiana Caruanę).
W 2004 awansował do IV rundy (1/16 finału) mistrzostw świata w Trypolisie, rozgrywanych systemem pucharowym, a w 2005 zdobył po raz pierwszy tytuł Mistrza Stanów Zjednoczonych. W 2009 po raz drugi w karierze zdobył tytuł Mistrza Stanów Zjednoczonych. W 2011 odniósł jeden z największych sukcesów w karierze, samodzielnie zwyciężając (m.in. przed Mistrzem świata Viswanathanem Anandem, Magnusem Carlsenem i Lewonem Aronjanem) w turnieju Tata Steel Chess w Wijk aan Zee. Tytuły Indywidualnego Mistrza Stanów Zjednoczonych zdobył jeszcze trzykrotnie (w latach 2012, 2015 i 2019).
Hikaru Nakamura siedmiokrotnie reprezentował Stany Zjednoczone na olimpiadach szachowych w latach 2006, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2018) i dwukrotnie na drużynowych mistrzostwach świata (w latach 2010, 2013); W 2010 zdobył wspólnie z drużyną srebrny medal, a indywidualnie złoty (na 1. szachownicy). W 2013 zdobył indywidualnie srebrny medal na 1. szachownicy. Najwyższy ranking w dotychczasowej karierze Nakamura osiągnął 1 października 2015, z wynikiem 2816 punktów zajmował wówczas 2. miejsce (za Magnusem Carlsenem) na światowej liście FIDE.
W 2020 r. wraz ze wzrostem popularności szachów online Hikaru Nakamura zyskał sławę jako najlepszy szachista w grze błyskawicznej na świecie. Dzięki swojemu streamowi na Twitchu Hikaru Nakamura przybliżył szachy niezliczonej rzeszy ludzi na świecie. Podczas pandemii szachy stały się e-sportem, a arcymistrz Hikaru Nakamura, który miał wówczas 400 tys. obserwujących, zaczął streamować swoje gry. Od początku pandemii covid Hikaru Nakamura prowadził transmisje na platformach społecznościowych, rozmawiając o szachach, rozgrywając lub komentując na żywo własne partie szachów, zapraszając gości, wchodząc w interakcje z widzami i ucząc gry w szachy. Jego pasja, charyzma, poczucie humoru, zaangażowanie w kontakty z gośćmi, umiejętności komunikacyjne, osobiste osiągnięcia szachowe – i przede wszystkim – jego miłość do szachów uczyniły go najbogatszym szachistą wszech czasów. Hikaru Nakamura w mediach społecznościowych ma teraz ok. 1,9 miliona obserwujących na Twitchu (https://www.twitch.tv/gmhikaru) i 2,6 miliona na YouTube (https://youtu.be/GMHikaru).
W 2022 roku w swoim pierwszym od ponad dwóch lat turnieju szachowym na żywo. Nakamura wygrał cykl FIDE Grand Prix, dzięki czemu po raz drugi wywalczył awans do Turnieju Kandydatów. W 2023 r. Amerykanin kontynuował świetną formę w szachach klasycznych. W czerwcu 2023 r. wygrał Norway Chess, pokonując Fabiano Caruanę w ostatniej rundzie i po raz pierwszy od 2015 r. wrócił na drugie miejsce listy rankingowej FIDE. W lipcu 2023 r. po raz czwarty (na pięć występów) wygrał rozgrywki Bullet Chess Championship, a w listopadzie zajął drugie miejsce w turnieju FIDE Grand Swiss, co zapewniło mu drugi z rzędu awans do Turnieju Kandydatów 2024 w Toronto. W kwietniu 2024 Hikaru Nakamura zajął drugie miejsce w turnieju pretendentów 2024 (0,5 punktu za Gukeshem D).
Hikaru Nakamura i Atusa Purkaszijan
W lipcu 2023 r. Hikaru Nakamura – najbogatszy szachista świata – poślubił Atusę Purkaszijan (4). Atusa, urodzona 16 maja 1988 r. w Iranie, jest arcymistrzynią (WGM) i siedmiokrotną mistrzynią Iranu w szachach kobiet. Zadebiutowała w reprezentacji Iranu jako 11-latka i w 2000 roku wygrała Mistrzostwa Świata Juniorek w Szachach w kategorii dziewcząt do lat 12. Zagrała łącznie w dziewięciu olimpiadach, w tym sześciu na pierwszej szachownicy. W 2022 roku Atusa stała się znana na całym świecie, gdy uczestniczyła bez hidżabu w Mistrzostwach Świata w Szachach Szybkich i Błyskawicznych w Ałmaty w Kazachstanie, dołączając tym samym do międzynarodowych protestów antyhidżabu „Mahsa Amini”. Mahsa Amini była 22-letnią irańską Kurdyjką. Została aresztowana przez policję w Teheranie 13 września 2022 roku za rzekome ignorowanie surowych irańskich przepisów dotyczących zasłaniania twarzy, a trzy dni później zmarła w teherańskim szpitalu w wyniku fizycznego znęcania się nad nią w areszcie. W grudniu 2022 roku Atusa Purkaszijan zmieniła federację szachową z Iranu na Stany Zjednoczone, gdzie obecnie mieszka ze swoim mężem Hikaru Nakamurą.
źródło: https://tiny.pl/7s7y7gz7
Szachy 960, czyli szachy losowe Fischera
W celu urozmaicenia gry i uniknięcia utartych schematów debiutowych, Bobby Fischer (5) – najsłynniejszy mistrz świata w szachach klasycznych, opracował i popularyzował odmianę szachów, w której figury umieszczone są losowo na pierwszej i ósmej linii (pionki rozstawione są tak jak w szachach klasycznych na drugiej i siódmej linii). Szachy te, nazywane też szachami 960, różnią się od szachów tradycyjnych ustawieniem początkowym i zasadami wykonywania roszady. Ustawienie figur w szachach klasycznych jest jednym z 960 ustawień w szachach losowych Fischera. Jest to ciekawa odmiana szachów, wymagająca twórczego i samodzielnego myślenia od samego początku partii.
źródło: https://tiny.pl/4yq07zn3
Bobby Fischer zaprezentował publicznie szachy losowe 19 czerwca 1996 r. w Buenos Aires w Argentynie. Celem gry, podobnie jak w szachach klasycznych, jest zamatowanie króla przeciwnika.
Zasady rozmieszczenia losowego bierek w pozycji początkowej: król musi znajdować się pomiędzy dwiema wieżami, gońce muszą stać na polach przeciwnych kolorów, takie same figury obu graczy stoją naprzeciw siebie (6).
szachów Fischera (jedno z 960 możliwych)
Figury i pionki wykonują identyczne posunięcia jak w klasycznych szachach, modyfikacji podlega jedynie wykonywanie roszady, z uwzględnieniem różnorodnych pozycji początkowych króla i wież. Po roszadzie mamy zawsze ustawienie takie, jak w szachach klasycznych, tj. niezależnie od tego, gdzie król i wieża stały przed roszadą. Promocja i bicie w przelocie pozostają niezmienne. W turniejach szachów Fischera obecnie najczęściej do losowania pozycji początkowej używane są komputery (czasami rzuca się kostką do gry lub monetą). Przy grze z zegarem zawodnicy otrzymują zazwyczaj pewien czas na zaznajomienie się z pozycją przed uruchomieniem zegarów (najczęściej jest to 5 minut).
Czytelników „Młodego Technika” zainteresowanych grą w szachy losowe Fischera odsyłam do bardzo ciekawego internetowego opracowania szachisty, programisty i informatyka Marcina Kasperskiego: https://tiny. pl/1yw-qkdv. Obowiązujące obecnie PRZEPISY GRY DLA CHESS960, opracowane przez Międzynarodową Federację Szachową FIDE, znaleźć można na stronie internetowej Polskiego Związku Szachowego: https://tiny.pl/1m445zkr. Omówione zostały w nich szczegółowe wytyczne obejmujące m.in. zasady ustalania pozycji wyjściowej i wykonywania roszady.
W latach 2001–2009 rozgrywane były corocznie w Moguncji (Niemcy) nieoficjalne mistrzostwa świata w szachach losowych Fischera z udziałem czołowych szachistów, jak Levon Aronian, Peter Svidler i Hikaru Nakamura. Nakamura wygrał ostatnie mistrzostwa w 2009 roku, pokonując Aroniana w 4-partiowym meczu. To sprawiło, że Nakamura był uważany za broniącego tytuł nieoficjalnego mistrza świata w szachach losowych Fischera w roku 2018, a Magnus Carlsen rywalizował jako pretendent.
W dniach 9–13 lutego 2018 roku w Høvikodden (miejscowość w gminie Bærum) koło Oslo w Norwegii rozegrany został mecz o tytuł nieoficjalnego mistrza świata w szachach losowych Fischera, pomiędzy mistrzem świata w szachach klasycznych Norwegiem Magnusem Carlsenem i Amerykaninem Hikaru Nakamurą (7).
Nakamurze wyraźnie podobało się, że po nim Carlsen również wykonał roszadę
w pierwszym ruchu (8 i 9), fot. Maria Emelianova, źródło: https://tiny.pl/1t2sdwgv
Przez pierwsze 4 dni zawodnicy grali po dwie partie dziennie tempem wolniejszym, 45 minut na 40 posunięć, a następnie 15 minut na dokończenie partii. Te partie liczone były podwójnie (zwycięstwo 2 punkty, remis 1 punkt). Ostatniego dnia meczu Carlsen i Nakamura rozegrali 8 partii szybkich: po 10 minut na partię z dodawaniem 5 sekund po każdym wykonanym posunięciu. Każda wylosowana pozycja była używana w dwóch grach, z odwróconymi kolorami. Magnus Carlsen zwyciężył z wynikiem 14:10 i będąc oficjalnym mistrzem świata w szachach klasycznych, został także nieoficjalnym mistrzem świata w szachach losowych Fischera.
Amerykanin Wesley So pierwszym mistrzem świata FIDE w szachach losowych Fischera
Pierwsze mistrzostwa świata w szachach losowych Fischera, oficjalnie uznawane przez Międzynarodową Federację Szachową FIDE, rozegrane zostały w 2019 roku.
Zawody rozpoczęły się 28 kwietnia pierwszymi turniejami kwalifikacyjnymi, które odbyły się online i były otwarte dla wszystkich zainteresowanych uczestników. Półfinały i finał rozegrano bezpośrednio na szachownicy od 27 października do 2 listopada 2019 roku w Henie Onstad Kunstsenter w Bærum w Norwegii.
Zakończyły się zwycięstwem amerykańskiego arcymistrza Wesleya So, który w finale, w walce o tytuł mistrzowski, zmierzył się w bezpośrednim meczu z Magnusem Carlsenem, od wielu lat najlepszym szachistą na świecie (10). Mecz ten Wesley So wygrał, zdobywając 13,5 punktu, podczas gdy jego znakomity przeciwnik z Norwegii uzyskał zaledwie… 2,5 punktu.
źródło: https://tiny.pl/pbx99kz7
Hikaru Nakamura mistrzem świata w szachach 960
30 października 2022 zostały rozegrane drugie oficjalne mistrzostwa świata w szachach 960. Zawody odbywały się w podobnym formacie jak pierwsze mistrzostwa w 2019 r. Etapy kwalifikacyjne były otwarte dla wszystkich zainteresowanych uczestników i odbywały się online na serwisach szachowych chess.com i Lichess. W finale, który odbył się w Reykjavíku na Islandii od 25 do 30 października 2022 r., wzięło udział czterech zakwalifikowanych graczy, którzy dołączyli do czterech zaproszonych graczy. Zwycięzcą finału został Hikaru Nakamura (11), który pokonał Jana Niepomniaszcziego w Armagedonie po remisie 2-2. Można powiedzieć, że Nakamura złożył arcymistrzowi Bobby Fischerowi pewnego rodzaju hołd, zdobywając swój pierwszy tytuł mistrza świata w Reykjaviku 50 lat po tym, jak jego rodak pokonał w kulminacyjnym momencie zimnej wojny arcymistrza Borisa Spasskiego. W meczu o trzecie miejsce Magnus Carlsen pokonał ówczesnego mistrza świata w szachach szybkich Nodirbeka Abdusattorova.
źródło: https://tiny.pl/wr33l
A oto przebieg decydującej partii o tytuł Mistrza Świata w szachach losowych Fischera:
Hikaru Nakamura – Jan Niepomniaszczi, Reykjavik, Islandia, 30.10.2022
(Ustawienie początkowe – diagram 12) 1. b3 b6 2. e4 e5 3. g3 g6 4. f4 f5 5. f:e5 G:e5 6. e:f5 G:h1 7. G:e5 g:f5 8. Gc3 Gc6 9. Se3 Hh5 10. Hf2 Sh6 11. Se2 Se6 12. Wf1 Kb7 13. d4 Sg4 14. H:f5 H:f5 15. S:f5 S:h2 16. We1 Wf8 17. Se3 Ge4 18. d5 Sg5 19. Sf4 Wbe8 20. Kb2 Gf3 21. d6 c6 22. Sc4 Se4 23. Se5 S:c3 24. K:c3 Gg4 25. We3 h5 26. Wbe1 W:e5 27. W:e5 Sf3 28. We8 Wf6 29. Wh1 W:d6 30. Wg8 Wd2 31. S:h5 Gf5 32. Wc1 Wh2 33. Sg7 Ge4 34. Se8 Wh6 35. Wf8 d5 36. Wf6 Wh3 37. Sd6+ Kc7 38. S:e4 d:e4 39. Wg6 Wh2 40. We6
We2 41. Wh1 b5 42. a3 We3+ 43. Kb2 Sd4 44. Wh7+ Kb6 45. Wee7 Kc5 46. Wd7 Sf3 47. b4+ Kc4 48. Wh5 1-0 (Pozycja końcowa, w której Jan Niepomniaszczi poddał partię – diagram 13).
dr inż. Jan Sobótka
– nauczyciel akademicki,
licencjonowany instruktor
i sędzia szachowy
