900 km kosmicznego szkła w Brazylii - asteroida stopiła skały 6,3 mln lat temu
W laboratorium Instytutu Nauk o Ziemi w Campinas profesor Álvaro Penteado Crósta obraca w palcach bryłkę o masie 85,4 grama. Czarny, matowy sześcian wielkości kciuka pod światłem staje się szarozielony i prześwitujący, usiany wgłębieniami jak po pękniętych bąblach mydlanych. Spektroskopia podczerwieni mierzy w niej zaledwie 71–107 ppm wody - tysiąckrotnie mniej niż w zwykłym wulkanicznym szkle.
Ten detal ujawnił pochodzenie: geraisyty, pierwsze tektyty Brazylii. Zespół Crósty zebrał ponad 600 takich fragmentów na pasie 900 km, od północnego Minas Gerais przez Bahię po Piauí. Początkowo znalazł je w trzech gminach - Taiobeiras, Curral de Dentro i São João do Paraíso - na odcinku 90 km. Kształty aerodynamiczne: od sfer po dyski i hantle, długości do 5 cm. Datowanie argonowe ustaliło wiek na 6,33–6,78 mln lat - koniec miocenu.
Uderzenie asteroidy stopiło skały ekstremalnym żarem, wyrzucając je w atmosferę jak rozgrzaną masę z kuchenki mikrofalowej. Wysoka krzemionka (70–74 proc.), alkalia (do 8 proc.) i śladowe nikiel czy chrom wskazują źródło w pradawnej skorupie kratonu São Francisco, liczącej 3 miliardy lat. Szybkie chłodzenie w locie uwięziło bąble gazu, tworząc lechatelierite - czyste szkło krzemionkowe, unikalne dla impaktów. Wyobraź sobie kroplę syropu wrzuconą w wirujący wentylator: stygnie w locie, nabierając kształtów jak te dyskowate geraisyty.
Odkrycie wypełnia lukę - Ameryka Południowa miała raptem dziewięć znanych struktur impaktowych, głównie starszych. Brazylijskie pole to szóste na świecie, obok australazjatyckiego czy czeskiego. Zawęża poszukiwania krateru do São Francisco; aerogeofizyka - magnetyka i grawimetria - ruszy tam wkrótce. Modele uderzenia szacują energię i trajektorię, a tektyty jako kapsuły czasu piszą historię Ziemi bez masowych wymierań, jak po Chicxulub. Sugerują, że impakty bywają częstsze, niż sądzono – przeoczone lub pomylone z wulkanami.
Źródło: https://geekweek.interia.pl/nauka/news-pierwsze-takie-odkrycie-w-brazylii-naukowcy-badaja-pole-tekt, nId, 22615991
