L 98-59 d - pierwsza znana planeta z trwałym oceanem siarkowej magmy
Zespół astronomów pod kierownictwem Harrisona Nichollsa z Uniwersytetu Oksfordzkiego ogłosił w marcu 2026 roku na łamach czasopisma „Nature Astronomy” odkrycie nowej klasy egzoplanety. Obiekt oznaczony jako L 98-59 d, oddalony o 35 lat świetlnych od Ziemi, krąży wokół czerwonego karła o masie stanowiącej 30% masy Słońca. Planeta ma średnicę 1,5 raza większą od Ziemi oraz masę 2,1 raza większą, jednak jej gęstość wynosi zaledwie połowę gęstości naszej planety. Wstępne obserwacje teleskopu TESS z 2019 roku oraz późniejsze analizy Teleskopu Hubble’a wykluczyły obecność atmosfery wodorowo-helowej. Przełom przyniosły dane z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST), które ujawniły brak pary wodnej przy jednoczesnej dominacji dwutlenku siarki (SO2) i siarkowodoru (H2S).
Kluczem do zrozumienia natury L 98-59 d okazała się spektroskopia transmisyjna. Podczas tranzytu, czyli przejścia planety przed tarczą gwiazdy, światło przechodzi przez jej atmosferę, a cząsteczki gazu pochłaniają konkretne długości fal, tworząc mierzalny w widmie „odcisk palca”. Symulacje komputerowe zespołu Nichollsa wykazały, że planeta powstała jako mini-Neptun z grubą otoczką gazową. Intensywne promieniowanie ultrafioletowe gwiazdy macierzystej doprowadziło do utraty wodoru, odsłaniając globalny ocean magmy o głębokości tysięcy kilometrów. W przeciwieństwie do znanych modeli, w których takie oceany stygną w krótkim czasie geologicznym, ten przetrwał 5 miliardów lat dzięki izolacyjnym właściwościom zewnętrznej skorupy krzemianowej. Reakcje fotoindukowane w bogatej w siarkę magmie stale uwalniają gazy wykryte przez instrumenty JWST.
Odkrycie to redefiniuje dotychczasową klasyfikację egzoplanet, która dzieliła światy skaliste na suche (typu ziemskiego) lub wodne. L 98-59 d udowadnia istnienie trzeciej ścieżki ewolucyjnej, sugerując, że planety o składzie zdominowanym przez siarkę mogą stanowić nawet kilkadziesiąt procent populacji super-Ziem krążących wokół czerwonych karłów. Wiedza ta wymusza korektę modeli ewolucji planetarnej oraz habitabilności, wskazując siarkę jako potencjalny biomarker w ekstremalnych środowiskach. Dane zebrane podczas tej misji stanowią fundament dla systematycznych przeglądów nieba prowadzonych przez Obserwatorium Rubina (LSST), które od lutego 2026 roku generuje setki tysięcy alertów o zmiennych zjawiskach astronomicznych, umożliwiając masowe wykrywanie podobnych obiektów w Drodze Mlecznej.
Źródło: https://www.youtube.com/watch?v=TJ1vnacbe5U
