Legendarny sędzia szachowy Andrzej Filipowicz
Andrzej Filipowicz urodził się 13 maja 1938 roku w Warszawie. Ojciec nauczył go grać w szachy, gdy miał około 4,5–5 lat. Młody Andrzej robił szybkie postępy w nauce królewskiej gry i w wieku 7 lat zaczął wygrywać ze swoim pierwszym nauczycielem. Mając 13 lat, zagrał w półfinale mistrzostw Warszawy, został wtedy zauważony przez władze klubu „Polonia” Warszawa i do 1959 roku reprezentował barwy tego klubu. W 1959 roku sekcja szachowa Polonii uległa likwidacji, a szachiści przenieśli się do wojskowego szachowego klubu „Legion” Warszawa.
źródło: https://tiny.pl/5rmr_3p5
Andrzej Filipowicz nie był zawodowym szachistą. Ukończył Wydział Budownictwa Lądowego Politechniki Warszawskiej. Potem pracował na uczelni, początkowo jako asystent, później jako adiunkt. Przez dwadzieścia pięć lat prowadził zajęcia z „konstrukcji stalowych”. Wspólnie z kolegami z uczelni napisał pięć książek na temat konstrukcji stalowych. Opublikował około pięćdziesięciu artykułów naukowych. W 1971 uzyskał stopień doktora nauk technicznych na Politechnice Warszawskiej. Pomimo sukcesów w pracy zawodowej na Politechnice Warszawskiej Andrzej Filipowicz zdecydował się poświęć szachom.
W 1964 r. zwyciężył w drugim Turnieju im. Akiby Rubinsteina w Polanicy-Zdroju. Od tego czasu Andrzej Filipowicz nawiązał ścisłą współpracę z organizatorami tych turniejów, początkowo startując jako zawodnik, a potem sędziując i pełniąc obowiązki organizatora i dyrektora Memoriału im. Akiby Rubinsteina. Wprowadzenie stanu wojennego w 1981 roku spowodowało zmniejszenie się zainteresowania turniejem polanickim, a jego odrodzenie nastąpiło w latach 1991–1996, kiedy dyrektorem memoriału był Andrzej Filipowicz. Jego kategoria w latach 1991–96 wahała się od XIII do XV. W organizację Memoriałów im. Akiby Rubinsteina zaangażowali się zarówno burmistrz Polanicy-Zdroju Jerzy Terlecki, jak i wojewoda wałbrzyski Henryk Gołębiewski. Ponownie szachy stały się wizytówką uzdrowiska, a memoriał przyciągał czołowych szachistów z całego świata. Ja też dziesięciokrotnie w latach 2013–2022 uczestniczyłem w Międzynarodowych Festiwalach Akiby Rubinsteina w Polanicy-Zdroju i miałem przyjemność spotykać się z Andrzejem Filipowiczem i wzmacniać formę sportową na długich spacerach pomiędzy rozgrywanymi szachowymi rundami (3).
Festiwalu Akiby Rubinsteina, Polanica-Zdrój 2015, fot. Elżbieta Sobótka
2. Międzynarodowy Turniej Szachowy Polanica-Zdrój, 9–27 sierpnia 1964
Andrzej Filipowicz wielokrotnie startował w międzynarodowych turniejach szachowych. Czterokrotnie (w latach 1958–1963) reprezentował barwy Polski na akademickich drużynowych mistrzostwach świata. W latach 1959–1980 osiemnastokrotnie wystąpił w finałach Indywidualnych Mistrzostw Polski Mężczyzn. W 1971 r. w Poznaniu zdobył brązowy medal.
28. Indywidualne Mistrzostwa Polski Mężczyzn w Szachach Poznań, 15 lutego – 4 marca 1971
W drużynowych Mistrzostwach Polski Andrzej Filipowicz 11-krotnie zwyciężał z drużynami „Polonii” Warszawa i „Legionu” Warszawa, 5-krotnie zdobywał drugie miejsce i 3-krotnie trzecie. Reprezentował Polskę na 20 olimpiadach szachowych w latach 1960–2006, jako zawodnik (6 razy) i kapitan reprezentacji Polski (10 razy). W 1993 zdobył w Częstochowie złoty medal podczas indywidualnych Mistrzostwa Polski w Szachach Szybkich. Najwyższy ranking w karierze osiągnął 1 maja 1974 r., z wynikiem 2430 punktów zajmował wówczas 2. miejsce (za Włodzimierzem Schmidtem) wśród polskich szachistów (4).
źródło: https://tiny.pl/d5s97h33
Od połowy lat 70. aktywnie uczestniczył w pracach Zarządu Polskiego Związku Szachowego, w którego składzie – z nielicznymi przerwami – znajdował się przez kilkadziesiąt lat. Pełnił też przez wiele lat ważne funkcje we władzach Polskiego Związku Szachowego, np. jako wiceprezes PZSzach ds. sportowych (1978–1996) czy wiceprezes PZSzach ds. międzynarodowych (2000–2008) W 1993 r. Andrzej Filipowicz otrzymał tytuł honorowego członka PZSzach. Wielokrotnie brał udział w redagowaniu wydawanych w Polsce kodeksów szachowych (5). Obowiązujący w Polsce kodeks szachowy wydany został przez Polski Związek Szachowy (PZSzach) w roku 2002 (6). Kodeks szachowy to zbiór przepisów regulujących podstawowe zagadnienia związane z szachami, w tym dotyczące partii szachowej, obowiązków oraz praw zawodników, sędziów i organizatorów, sposobów przeprowadzania różnego rodzaju rozgrywek szachowych. Tekst jednolity Przepisów Gry FIDE, obowiązujących od 1.01.2023, można znaleźć na stronie Polskiego Związku Szachowego: https://pzszach.pl/2019/01/09/przepisy-gry/.
pod red. Andrzeja Filipowicza, Warszawa 2002
Od 1978 r. pełnił również wiele funkcji w strukturach Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE), m.in. był przewodniczącym Komisji Klasyfikacyjnej FIDE (1986–1990), członkiem Centralnego Komitetu FIDE, Rady Wykonawczej FIDE, prezydentem Strefy Wschodnioeuropejskiej przez 12 lat (1990–1994, 2006–2014) i przewodniczącym Komisji Technicznej FIDE (2007–2010); od 2011 zajmuje stanowisko sekretarza Komisji Technicznej FIDE. W latach 1977–2020 uczestniczył w 38 Kongresach Międzynarodowej Federacji Szachowej FIDE (w 2020 – online). W 2006 r. jako trzeci Polak w historii (po Dawidzie Przepiórce i Mieczysławie Najdorfie) został uhonorowany tytułem członka honorowego FIDE.
W 1994 r. zakończył szachową karierę, poświęcając się pracy działacza, dziennikarza, a przede wszystkim sędziego szachowego (w 1984 r. otrzymał tytuł sędziego międzynarodowego FIDE). Sędziował m.in. mecz o mistrzostwo świata organizacji Braingames pomiędzy Garrim Kasparowem a Władimirem Kramnikiem w 2000 r. rozegrany w Londynie (7) i turniej pretendentów do meczu z mistrzem świata Władimirem Kramnikiem (z udziałem m.in. arcymistrzów Pétera Lékó, Weselina Topałowa, Aleksieja Szyrowa i Jewgienija Bariejewa) w 2002 r. w Dortmundzie. Turniej pretendentów zakończył się wtedy zwycięstwem Pétera Lékó.
w Londynie w 2000 roku. Kasparow przegrał i stracił tytuł, jak się okazało, na zawsze,
źródło: https://tiny.pl/r667gx37
Andrzej Filipowicz sędziował także m.in. mecze pretendentów w 2007 r. w Eliście i mecz o mistrzostwo świata Magnus Carlsen–Viswanathan Anand (Soczi 2014). W listopadzie 2014 w Soczi młody wtedy Norweg powtórnie pokonał poprzedniego mistrza świata, tym razem 6,5–4,5 (8). Jako sędzia główny sędziował aż 35 meczów/turniejów o mistrzostwo świata, włączając turnieje pretendentów oraz pięć meczów o mistrzostwo świata.
pretendenta do tytułu, Hindusa Viswanathana Ananda, źródło: https://tiny.pl/8dd8dbs4
We wrześniu 2024 roku dr Andrzej Filipowicz został wyróżniony podczas uroczystej gali w hotelu Intercontinental w Budapeszcie, w trakcie odbywającej się w stolicy Węgier 45. Olimpiady Szachowej, nagrodą dla najlepszego sędziego rywalizacji mężczyzn z okazji 100-lecia Międzynarodowej Federacji Szachowej FIDE (9). Uroczystość upamiętniała i honorowała wyjątkowe osiągnięcia i wkład jednostek, grup i organizacji w rozwój królewskiej gry. 86-letni Filipowicz odebrał nagrodę z rąk wiceprezydenta FIDE, byłego mistrza świata Viswanathana Ananda. „Jest znany ze swojej silnej osobowości, bystrej inteligencji, jasno określonych przekonań i ciekawego poczucia humoru” – scharakteryzowano laureata na stronie Międzynarodowej Federacji Szachowej.
W trakcie gali w Budapeszcie ogłoszono laureatów nagród 100-lecia FIDE w 18 kategoriach. Otrzymali je także m.in. najlepszy zawodnik – Magnus Carlsen, najlepsza zawodniczka – Judit Polgar, najbardziej pamiętna rywalizacja: mecz o mistrzostwo świata Bobby Fischer–Borys Spasski w 1972 roku, najlepszy trener – Wołodymyr Tukmanow, najlepsza trenerka – Susan Polgar.
Andrzej Filipowicz był w latach 1986–1990 redaktorem naczelnym miesięcznika „Szachy”, w latach 1991–2002 „Szachisty”, a od 2003 r. – „Magazynu Szachista”. Jest też autorem szeregu książek o tematyce szachowej, w tym m.in.:
- 4.d5 Cordel Defense Spanish Game (Ruy Lopez)(wspólnie z Jerzym Konikowskim), Chess Enterprises, Coraopolis PA, 1981
- Złoto dla Polski. III Olimpiada Szachowa. Hamburg 1930 (wspólnie z Jerzym Konikowskim), Wydawnictwo Integracja, Gorzów Wielkopolski 2004
- Dzieje Polskiego Związku Szachowego do 1956 roku, Wydawnictwo „O-K”, Warszawa 2007
- Szachy. Szlachetna wojna (wspólnie z Ireneuszem Gawle), Wydawnictwo Penelopa, Warszawa 2018
Andrzej Filipowicz wygrał turniej w Polanicy-Zdroju w 1964 roku razem z mm Bruno Parmą, który był wcześniej mistrzem świata do 20 lat. W tym turnieju Andrzej Filipowicz zamatował Aleksandra Tołusza z poświęceniem obu wież. W opinii zwycięzcy była to jedna z jego najlepszych partii.
5. Aleksander Tołusz–Andrzej Filipowicz, Polanica-Zdrój, Memoriał Akiby Rubinsteina, 1964
Komentator: Andrzej Filipowicz
1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 d6 4. Sc3 g6 5. e4 Gg7 6. Ge2 O-O 7. h4 h5 8. Sh3 b5 ! 9. c:b5 a6 10. b:a6 S:a6 11. f3 Hb6 12. Sf4 Sc7 13. g4 h:g4 14. h5 g:h5 15. f:g4 h:g4 16. Hd3 Hb4 ! Gorsze (16…Ga6 17. Hg3 G:e2 18. Sf:e2 +/–) 17. Gd2 Hd4 ! 18. Hc2 (18. H:d4 c:d4 –/+) (18. Hg3 S:e4 19. S:e4 H:e4 20. Hh4 G:b2 –+) 18…Sa6 19. G:a6 G:a6 20. O-O-O !? Wfb8 21. Wde1 He5 22. Sg2 Hd4 23. Sf4 He5 24. Hd1 Po (24. Sg2 grałbym 24…Wb7 25. We3 Wab8 26. Sd1 Sh5 27. Gc3 Hg5 28. G:g7 K:g7 –/+) 24… Wb4 25. Sh5 ! (diagram 10) 25…Wab8 ! (25…S:h5 ? 26. H:g4 Sf6 27. H:g7+ !! K:g7 28. Weg1+ Sg4 29. Gh6+) 26. S:f6+ e:f6 Gorsze (26…H:f6 ? 27. e5 ! d:e5 28. Se4 Hb6 29. G:b4 H:b4 30. Hd2 –/+) 27. H:g4 W:b2 28. Weg1 (diagram 11) (28. H:g7+ K:g7 29. Gh6+ Kg6 30. Weg1+ Hg5+ ! 31. G:g5 f:g5 –+) 28…Wb1+ ! 29. S:b1 W:b1+ ! (diagram 12) (29…W:b1+ 30. K:b1 Gd3+31. Kc1 Ha1#) 0–1.
dr inż. Jan Sobótka
– nauczyciel akademicki,
licencjonowany instruktor
i sędzia szachowy
